Μετά τη σημαντική ανακοίνωση και παρουσίαση από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας της Απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου της περασμένης Πέμπτης και της νέας Πολιτικής για τις επιλογές μετάβασης των νέων μας με αναπηρίες από την εκπαίδευση στη δημιουργική ενήλικη ζωή, επιτρέψτε μου να παρουσιάσω πιο αναλυτικά τι ακριβώς σημαίνει στην πράξη η απόφαση αυτή της Κυβέρνησης.

Σήμερα παρουσιάζουμε ένα Πλαίσιο Πολιτικής και ένα Ενισχυμένο Σχέδιο Δράσης που αφορά μια από τις πιο ουσιαστικές μεταβάσεις στη ζωή ενός νέου ανθρώπου με αναπηρία: τη μετάβαση από το σχολείο στην ενήλικη ζωή.

Ο κεντρικός στόχος της νέας πολιτικής είναι τα ενήλικα άτομα με αναπηρία να συμμετέχουν πλήρως στην κοινωνία, μέσα από ισότιμες ευκαιρίες επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, απασχόλησης, ανάπτυξης, δημιουργικής απασχόλησης και φροντίδας. Δεν μιλούμε για ένα ενιαίο μονοπάτι για όλους. Μιλούμε για ένα σύστημα επιλογών, προσαρμοσμένο στις επιθυμίες, στις δυνατότητες, στα ενδιαφέροντα και στις ανάγκες κάθε ατόμου.

Ο κεντρικός στόχος οργανώνεται σε τρεις βασικές επιδιώξεις. Η πρώτη είναι η ένταξη σε προγράμματα μεταλυκειακής επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης. Η δεύτερη είναι η ένταξη στην ανοικτή αγορά εργασίας, με την κατάλληλη στήριξη. Η τρίτη είναι η ένταξη σε ποιοτικά προγράμματα δημιουργικής απασχόλησης και φροντίδας. Μαζί, οι τρεις αυτές επιλογές δημιουργούν μια ολοκληρωμένη γέφυρα από το σχολείο στην ενήλικη ζωή.

Το Σχέδιο περιλαμβάνει συνολικά 30 δράσεις.

Οι τρεις πρώτες δράσεις αφορούν στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση. Δημιουργείται, από το Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας, νέο πρόγραμμα συμπερίληψης και επαγγελματικής ενδυνάμωσης στα Μεταλυ

κειακά Ινστιτούτα Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης (ΜΙΕΕΚ) σε όλες τις πόλεις για άτομα που προέρχονται από την Ειδική Εκπαίδευση και έχουν ξεπεράσει το 22ο έτος της ηλικίας τους. Για παράδειγμα, ένας νέος που ενδιαφέρεται για μαγειρικές τέχνες, αρτοποιία, κηπευτικές καλλιέργειες ή εστίαση θα μπορεί, με εξατομικευμένη αξιολόγηση και υποστήριξη, να παρακολουθεί επιλεγμένες πρακτικές ενότητες, να αποκτά δεξιότητες και να προετοιμάζεται για τα επόμενα βήματα του προς την εργασία. Προβλέπεται ως δεύτερη δράση η μελλοντική αξιοποίηση των κτηρίων του πρώην Ανώτερου Ξενοδοχειακού Ινστιτούτου Κύπρου (ΑΞΙΚ), στη Λευκωσία, ως εξειδικευμένου κέντρου ΜΙΕΕΚ. Καθορίζεται επίσης ως τρίτη δράση η συνεργασία του Υπουργείου Παιδείας με το Τμήμα Κοινωνικής Ενσωμάτωσης Ατόμων με Αναπηρίες και την Κυπριακή Συνομοσπονδία Οργανώσεων Αναπήρων για ενημέρωση και ενδυνάμωση κάθε οικογένειας αποφοίτου ειδικού σχολείου μέσω Συμβούλων Υποστήριξης Λήψης Αποφάσεων.

Οι επόμενες 18 δράσεις αφορούν στην παραγωγική απασχόληση στην ανοικτή αγορά εργασίας. Εδώ το Σχέδιο εμπλέκει κυρίως το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας και το Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας. Περιλαμβάνει δράσεις που αφορούν στη δημιουργία προσωπικού εργασιακού προφίλ για κάθε άτομο, ώστε να γνωρίζουμε όχι μόνο ποιος αναζητά εργασία, αλλά τι δυνατότητες έχει, τι επιθυμεί και σε τι ενδιαφέρεται, αλλά και τι υποστήριξη χρειάζεται. Περιλαμβάνει τη δημιουργία ατομικού σχεδίου μετάβασης πριν από την αποφοίτηση, την αύξηση των προγραμμάτων απασχόλησης με στήριξη μέσω ενισχυμένης επιχορήγησης των οργανώσεων για την πρόσληψη Καθοδηγητών Εργασίας, την παροχή των νέων Υπηρεσιών του Εκπαιδευτή και του Προσωπικού Βοηθού Εργασίας, τη σύνδεση των νέων με εργοδότες, τη διοργάνωση ημερίδων ενημέρωσης εργοδοτών, τη θεσμοθέτηση βράβευσης, από το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, εργοδοτών που εφαρμόζουν καλές πρακτικές στην εργοδότηση ατόμων με αναπηρίες, την προώθηση εύλογων προσαρμογών στο εργασιακό περιβάλλον, την ενίσχυση των κοινωνικής επιχειρηματικότητας και των κινήτρων για ίδρυση πρόσθετων κοινωνικών επιχειρήσεων με εργοδότηση ατόμων με αναπηρίες.

Ας το δούμε με ένα απλό παράδειγμα. Ένας νέος απόφοιτος που επιθυμεί να εργαστεί σε καφετέρια, σε εργαστήριο, σε φυτώριο ή σε γραφείο, δεν θα μένει μόνος να αναζητήσει ευκαιρία. Θα υπάρχει σχέδιο μετάβασης, σύνδεση με εργοδότη, καθοδήγηση στον χώρο εργασίας, πιθανή στήριξη από προσωπικό βοηθό εργασίας και ενημέρωση του εργοδότη για τις αναγκαίες προσαρμογές.

Παράλληλα, οι δράσεις για κοινωνικές επιχειρήσεις, που αναπτύσσονται από την Υπηρεσία του Εφόρου Κοινωνικών Επιχειρήσεων στο Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας, καθώς και από το Τμήμα Κοινωνικής Ενσωμάτωσης Ατόμων με Αναπηρίες του Υφυπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας, δίνουν τη δυνατότητα σε άτομα με αναπηρίες να συμμετέχουν σε επιχειρηματικές πρωτοβουλίες, όχι ως αποδέκτες φιλανθρωπίας, αλλά ως εργαζόμενοι, συνεργάτες και συνδημιουργοί αξίας. Η πρώτη κοινωνική επιχείρηση ατόμων με αναπηρίες που λειτουργεί στην Κύπρο έχει ήδη ανοίξει τον δρόμο. Το True Heart Cafe, η καφετέρια στο κέντρο της Λευκωσίας, στην οποία εργάζονται άτομα με αυτισμό μαζί με τους καθοδηγητές τους, αποδεικνύει πώς η εργασία με υποστήριξη οδηγεί στη μέγιστη κοινωνική ενσωμάτωση και συμπερίληψη προς όφελος και των ίδιων των ατόμων και της κοινωνίας, αλλά και της οικονομίας. Θα έχετε την ευκαιρία στο τέλος της εκδήλωσης να απολαύσετε τον καφέ και τα εδέσματα του True Heart Café που βρίσκεται σήμερα μαζί μας.

Ιδιαίτερη σημασία σε όλες τις δράσεις έχει η οδική μετακίνηση. Γι’ αυτό προβλέπεται η ενίσχυση, από το Υπουργείο Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων, των υπηρεσιών μεταφοράς από την οικία προς την εργασία και άλλους προορισμούς, καθώς και επέκταση λύσεων όπου υπάρχουν αυξημένες ανάγκες. Γιατί η πρόσβαση στην εργασία δεν είναι μόνο θέμα θέσης εργασίας· είναι και θέμα μεταφοράς, χρόνου, ασφάλειας και πρακτικής δυνατότητας να φτάσει κάποιος εκεί.

Οι τελευταίες εννέα δράσεις αφορούν στη δημιουργική απασχόληση και φροντίδα. Εδώ δίνεται έμφαση στον εκσυγχρονισμό και μετεξέλιξη, από το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας, των Κέντρων Ημέρας σε ποιοτικές, επιθυμητές και επαρκείς επιλογές. Προβλέπονται νέα εξειδικευμένα προγράμματα για άτομα με αυτισμό, νέα κέντρα σε Λευκωσία και Αμμόχωστο, ενίσχυση υφιστάμενων Κέντρων Ημέρας για προσωπικό, υποδομές και μεταφορικά μέσα, καθορισμός ελάχιστου πακέτου υπηρεσιών, ποιοτικών κριτηρίων και δεικτών απόδοσης, ενίσχυση θεραπευτικών υπηρεσιών υγείας μέσω των Σχεδίων του Υπουργείου Υγείας, καθώς και ενίσχυση της εκπαίδευσης επαγγελματιών στη διαχείριση θεμάτων υγείας και προμήθεια στα Κέντρα Ημέρας, από το Υπουργείο Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων, πρόσθετων ειδικά διαμορφωμένων λεωφορείων. Καθορίζεται επίσης η δημιουργία νέου Κλάδου στο Τμήμα Κοινωνικής Ενσωμάτωσης Ατόμων με Αναπηρίες, ώστε να αναλάβει, μόλις στελεχωθεί ο νέος Κλάδος, από τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας την αρμοδιότητα για την αδειοδότηση, την επιχορήγηση, την παρακολούθηση και τον έλεγχο ποιότητας των Κέντρων Ημέρας.

Και εδώ το αποτέλεσμα είναι πολύ συγκεκριμένο. Ένας νέος που δεν είναι έτοιμος ή δεν επιθυμεί να εργαστεί στην ανοικτή αγορά, θα μπορεί να έχει πρόσβαση σε ημερήσιο πρόγραμμα που δεν περιορίζεται στη φύλαξη και φροντίδα, αλλά προσφέρει ανάπτυξη δεξιοτήτων, δημιουργική απασχόληση, κοινωνικοποίηση, τέχνη, μουσική, κηπουρική, μαγειρική, αθλητισμό, υγεία, φροντίδα και συμμετοχή στην κοινότητα. Ένας νέος με πιο σύνθετες ανάγκες θα μπορεί να έχει εξειδικευμένη φροντίδα. Μια οικογένεια θα μπορεί να νιώθει ότι υπάρχει οργανωμένη επιλογή, συνέχεια και στήριξη.

Τα αναμενόμενα αποτελέσματα της νέας πολιτικής της Κυβέρνησης και του νέου Σχεδίου Δράσης που θα υλοποιήσουν, από κοινού, πέντε Υπουργεία και το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας, είναι ουσιαστικά. Περισσότεροι νέοι με αναπηρίες θα έχουν πρόσβαση σε επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση μετά το σχολείο. Περισσότεροι θα μπορούν να εργαστούν, με υποστήριξη και διάρκεια. Περισσότεροι θα συμμετέχουν σε δημιουργικά και ποιοτικά προγράμματα ημέρας. Οι οικογένειες θα έχουν πιο καθαρές σαφείς επιλογές και λιγότερη αγωνία για την επόμενη ημέρα. Οι εργοδότες θα έχουν καλύτερη ενημέρωση και στήριξη. Οι υπηρεσίες θα συνεργάζονται πιο συστηματικά. Και η κοινωνία θα κερδίσει από τη συμμετοχή ανθρώπων που μέχρι σήμερα συχνά έμεναν στο περιθώριο.

Για να πετύχει αυτό το σχέδιο, δεν αρκεί να υπάρχουν δράσεις στο χαρτί. Γι’ αυτό προβλέπεται ειδικό σύστημα διακυβέρνησης: συντονιστικός ρόλος του Υφυπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας, Υπηρεσιακή Επιτροπή, Καθοδηγητική Επιτροπή και νέα δομή συντονισμού στο Τμήμα Κοινωνικής Ενσωμάτωσης Ατόμων με Αναπηρίες, που θα σας παρουσιαστούν στη συνέχεια. Η υλοποίηση θα παρακολουθείται, θα αξιολογείται και θα βελτιώνεται συνεχώς. Η επιτυχία θα μετριέται όχι μόνο με αριθμούς, αλλά με πραγματικές αλλαγές στη ζωή των νέων ανθρώπων.

Το μήνυμα που θέλουμε να δώσουμε σήμερα είναι καθαρό: κανένας νέος με αναπηρία δεν μένει χωρίς επιλογές μετά το σχολείο. Κανένας άνθρωπος δεν κρίνεται μόνο με βάση τους περιορισμούς και δυσκολίες του. Κάθε νέος άνθρωπος έχει δυνατότητες, ενδιαφέροντα, δικαιώματα και όνειρα. Ευθύνη της Πολιτείας είναι να δημιουργεί τις συνθήκες ώστε αυτά τα όνειρα να μπορούν να μετατραπούν σε πραγματικές διαδρομές ζωής.

Με το Πλαίσιο αυτό κάνουμε ένα σημαντικό βήμα προς μια κοινωνία που δεν ρωτά πρώτα «τι δεν μπορεί να κάνει ένα άτομο», αλλά «τι χρειάζεται για να μπορέσει να συμμετέχει». Μια κοινωνία που βλέπει την αναπηρία όχι ως λόγο αποκλεισμού, αλλά ως πρόκληση για καλύτερη οργάνωση, περισσότερη προσβασιμότητα, περισσότερη συνεργασία και περισσότερη υποστήριξη και ενδυνάμωση.

Ευχαριστώ τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για το όραμά του και τις κατευθυντήριες γραμμές που χάραξε, την Υφυπουργό παρά τω Προέδρω για τον συντονισμό και στήριξη της, τους Υπουργούς Παιδείας, Εργασίας, Εμπορίου, Μεταφορών και Υγείας για τη συνεργασία μας.

Φίλοι και φίλες, σας καλώ όλους να στηρίξουμε το νέο μας εγχείρημα. Γιατί η ένταξη των νέων με αναπηρίες στην κατάρτιση, στην εργασία, στη δημιουργική απασχόληση και στην κοινότητα δεν είναι μόνο κοινωνική υποχρέωση. Είναι δείκτης πολιτισμού, δικαιοσύνης και πραγματικής προόδου για ολόκληρη την κοινωνία μας.