Alþingi hefur samþykkt frumvarp Ingu Sæland, félags- og húsnæðismálaráðherra um hlutdeildarlán en með þeim er stuðningur aukinn við fyrstu kaupendur við að komast inn á húsnæðismarkaðinn.

Hlutdeildarláneru vaxta- og afborgunarlaus lán frá ríkinu fyrir hluta af verði fyrstu fasteignar. Með þeim þarf fólk lægra fasteignalán og lægri útborgun. Þeir sem eru að koma inn á húsnæðismarkaðinn þurfa þá ekki að reiða sig á stuðning foreldra eða annarra og eiga auðveldara með að standast greiðslumat og lánþegaskilyrði.

Lögin eru hluti affyrsta húsnæðispakka ríkisstjórnarinnarog fela í sér fjölmargar breytingar á hlutdeildarlánakerfinu sem allar miða að því aðbúa til kerfi sem virkar.

„Markmiðið er að jafna tækifæri ólíkra tekjuhópa til fyrstu kaupa og draga þannig úr misskiptingu á húsnæðismarkaði,“ sagðiInga Sælandí framsöguræðu sinni.„Með frumvarpinu er stigið mikilvægt skref í átt að réttlátara húsnæðiskerfi þar sem sterkur efnahagur foreldra verður ekki forsenda þess að fólk hafi möguleika á að komast í eigið húsnæði.“

Hlutdeildarlánakerfið var tekið í gagnið árið 2020 en úrræðið þykir ekki hafa virkað sem skyldi.

Lögin byggja á viðamikilli vinnu þvert á stjórnkerfið, þar á meðal fjölmennri vinnustofu með öllum helstu hagaðilum á húsnæðismarkaði á Íslandi.

Helstu breytingar með nýju lögunum:

Almenn hlutdeildarlán fara úr 20% af kaupverði upp í allt að 25%. Hlutdeildarlán fyrirfólk undir lægri tekjumörkum hækkar úr 30% í allt að 35%. Þetta hefur í för með sér að greiðslubyrði fólks lækkar.

Til að hægt sé að bregðast fljótt við breytingum á markaði er nú hægt að breyta hlutföllunum með reglugerð.

Eigið fé má vera hærra. Hingað til hafa hlutdeildarlán lækkað ef fólk á meira eigið fé en 5% af kaupverði fasteignar. Til að hvetja til aukins sparnaðar og minnka þörf á lántöku er leyfilegt hlutfall hækkað upp í 10%.

Lánþegaskilyrði rýmkuð með hærra greiðslubyrðarhlutfalli. Afborganir af fasteignalánum sem tekin eru samhliða hlutdeildarlánum mega nú nemaallt að 45% af ráðstöfunartekjum lántaka hjá einstæðum foreldrum og þeim sem búa einir. Hingað til hefur hámarkið verið 40% sem hefur hefur haft afar takmarkandi áhrif á möguleika þessara hópa til að nýta sér hlutdeildarlán. Þetta er meðal annars gert í ljósi þess að fólk greiðir gjarnan mun meira en sem því nemur í leigu.

Hámarksverð íbúða sem falla undir hlutdeildarlán hækkiarsamhliða gildistöku laganna þannig að fleiri íbúðir falli nú undir úrræðið um allt land. Verðflokkum er fjölgað úr þremur í fjóra.

Tekjumörk hækkaþannig að úrræðið nýtist markhópi sínum. Fólk getur nú haft hærri tekjur en samt uppfyllt skilyrði um hlutdeildarlán. Breytingunum er ekki síst ætlað að tryggja að úrræðið nýtist ekki aðeins hjónum og sambýlisfólki.

Breytingarnar: Hlutdeildarlán fyrir fólk undir almennum tekjumörkum.

Breytingarnar: Hlutdeildarlán fyrir fólk undir lægri tekjumörkum.

Umsókn 1: Greiðslubyrðarhlutfall – einstaklingur – 30% hlutdeildarlán

Einstaklingur á fimmtugsaldri sótti um hlutdeildarlán í nóvember vegna kaupa á íbúð á landsbyggðinni. Hann býr í dag í lítilli leiguíbúð. Samþykkt kaupverð var 56 m.kr. og var sótt um 30% hlutdeildarlán að fjárhæð 16,8 m.kr.

Heildarlaun viðkomandi síðustu 12 mánuði voru um 5,8 m. kr. og ráðstöfunartekjur samkvæmt greiðslumati voru um 491 þús. kr. á mánuði. Greiðslumat umsækjanda skilaði jákvæðri niðurstöðu upp á 56 þús. kr., en hlutfall afborgana af ráðstöfunartekjum var 40,93% og því var umsókninni synjað. Áætluð afborgun af húsnæðisláninu var rétt yfir 200 þús. kr. Umsækjandi uppfyllti öll önnur skilyrði hlutdeildarlána.

Með því að veita umsækjandanum 35% hlutdeildarlán í stað 30% eins og lagt er til í frumvarpinu myndi greiðslubyrðarhlutfallið lækka í 37,5% og hann þar með uppfylla skilyrði hlutdeildarlána.

Umsókn 2: Einstaklingur yfir tekjumörkum

Einstaklingur á þrítugsaldri sótti um hlutdeildarlán í október vegna kaupa á íbúð á landsbyggðinni. Samþykkt kaupverð íbúðarinnar var 54,9 m.kr. og sótti viðkomandi um 20% hlutdeildarlán.

Heildartekjur hennar síðustu 12 mánuði voru um 9,7 m.kr. Tekjumörk einstaklinga sem falla undir skilyrði um hlutdeildarlán eru nú um 9,5 m.kr., og var umsókn hennar því synjað á þeim forsendum. Hún uppfyllti öll önnur skilyrði, skilaði inn jákvæðu greiðslumati og lánsloforði frá lánveitanda. Afgangur á greiðslumatinu var um 120 þús. kr., og greiðslubyrðarhlutfallið var 39,41%. Áætluð afborgun af húsnæðisláni var um 230 þús.kr.

Með hækkun tekjumarka einstaklinga uppfyllir hún öll skilyrði hlutdeildarlána og á möguleika á að fjármagna kaup á íbúðarhúsnæði og flytja úr foreldrahúsum.

Umsókn 3: Sambúðarfólk yfir tekjumörkum

Ungt par sótti um hlutdeildarlán í október vegna kaupa á íbúð á höfuðborgarsvæðinu. Þau búa í dag í lítilli leiguíbúð. Samþykkt kaupverð var 68 m.kr. og sóttu þau um 20% hlutdeildarlán að fjárhæð 13,6 m.kr.

Báðir umsækjendur eru á vinnumarkaði og námu heildartekjur þeirra síðustu 12 mánuði um 14,3 m.kr. Tekjumörk hjóna og sambúðarfólks eru í dag um 13,2 m.kr., og var umsókn þeirra því synjað á þeim forsendum. Umsækjendur uppfylltu öll önnur skilyrði, þau skiluðu jákvæðu greiðslumati þar sem greiðslubyrðarhlutfallið var undir 40% og áttu sparnað sem nam meira en 5% kaupverðs.

Með hækkun tekjumarka uppfylla þau skilyrði hlutdeildarlána og geta fjármagnað kaup á íbúðarhúsnæði.

Umsókn 4: Hjón með barn yfir tekjumörkum

Hjón með eitt barn sóttu um hlutdeildarlán í október. Samþykkt kaupverð íbúðarinnar var 74 m.kr., og sóttu þau um 20% hlutdeildarlán að fjárhæð 14,8 m.kr.

Bæði eru á vinnumarkaði og heildartekjur þeirra sl. 12 mánuði voru um 15,3 m.kr., en tekjumörk hjóna með eitt barn eru um 15,2 m.kr. Umsókn þeirra var því synjað á þeim forsendum. Umsækjendur sýndu fram á 5% eigið fé og skiluðu inn jákvæðu greiðslumati þar sem greiðslubyrðarhlutfallið var um 29%.

Með hækkun tekjumarka uppfylla þau skilyrði hlutdeildarlána og geta fjármagnað kaup á íbúðarhúsnæði.

Umsókn 5: Hjón með tvö börn yfir tekjumörkum

Hjón með tvö börn sóttu um hlutdeildarlán í ágúst. Samþykkt kaupverð var 79 m.kr. og sóttu þau um 20% hlutdeildarlán að fjárhæð 15,8 m.kr.

Hjónin eru bæði á vinnumarkaði og heildartekjur þeirra síðustu 12 mánuði voru um 17,9 m.kr. Tekjumörk hjóna með 2 börn eru hins vegar í dag um 17,1 m.kr. og var umsókn þeirra synjað á þeim forsendum. Umsækjendur uppfylltu öll önnur skilyrði, voru með jákvætt greiðslumat frá banka og höfðu náð að safna sér fyrir yfir 5% samþykkts kaupverðs. Greiðslubyrðarhlutfallið á greiðslumatinu var 30,7% en áætluð afborgun var um 330 þ.kr.

Með hækkun tekjumarka uppfylla þau skilyrði hlutdeildarlána og geta fjármagnað kaup á íbúðarhúsnæði.

Umsókn 6: Sambúðarfólk með eitt barn yfir tekjumörkum

Ungt par í foreldrahúsum sótti um hlutdeildarlán í ágúst. Þau eiga eitt barn. Samþykkt kaupverð á íbúðinni var 67 m.kr., og sóttu þau um 20% hlutdeildarlán að fjárhæð 13,4 m.kr.

Heildartekjur þeirra síðustu 12 mánuði voru um 16,8 m.kr., meðal annars vegna margra aukavakta hjá öðru þeirra, en tekjumörk fyrir sambúðarfólk með eitt barn eru um 15,2 m.kr. og var umsókn þeirra synjað á þeim forsendum. Þau uppfylltu öll önnur skilyrði hlutdeildarlána, skiluðu jákvæðu greiðslumati þar sem greiðslubyrðarhlutfallið var um 24,2% og höfðu náð að safna sér um 8% eigin fé. Áætluð afborgun á húsnæðisláninu var um 280 þ.kr.

Með hækkun tekjumarka uppfylla þau skilyrði hlutdeildarlána og geta fjármagnað kaup á íbúðarhúsnæði.