Ný samstarfsverkefni á sviði þróunarsamvinnu í Úganda eiga að leiða til betri námsárangurs skólabarna annars vegar og lagalegri valdeflingu kvenna hins vegar. Um er að ræða samstarfssamninga sem sendiráð Íslands í Kampala hefur gert m.a. við alþjóðlegu félagasamtökin VVOB um verkefni sem eykur grunnhæfni grunnskólanemenda í héruðum við Kyogavatn. Þá mun Ísland á nýju ári hefja stuðning við félagasamtökin FIDA Uganda um lagalega valdeflingu kvenna í fiskisamfélögum við Viktoríuvatn. Enn fremur verður stuðningur við samtökin Ipas aukinn en þau vinna að bættri umönnun og þjónustu við konur í kjölfar þungunarrofs.

Ísland og Úganda hafa starfað saman á sviði þróunarsamvinnu frá árinu 2000 en sendiráð Íslands í Kampala, höfuðborg Úganda, var formlega opnað árið 2004. Til að byrja með var megináhersla lögð á fiskimál en fljótlega var hugað að fleiri sviðum, einkum menntun, vatni og hreinlætismálum. Mannréttindi hafa einnig komist í forgrunn á undanförnum árum, einkum réttindi hinsegin fólks og staða og réttindi kvenna.

Menntaverkefnið með VVOB, sem nú hefur verið efnt til, miðar að því að bæta grunnhæfni grunnskólabarna í héruðunum Amolatar og Kwania við Kyogavatn í miðhluta landsins, einkum lesskilning og stærðfræðikunnáttu. Staðan er afar bágborin í landinu hvað þetta varðar, áætlað er að 83 prósent úgandskra barna á  grunnskólaaldri hafi ekki náð grunnhæfni í lestri og aðeins helmingur þeirra getur vænst þess að ljúka yngra stigi grunnskólans. Í gegnum verkefnið sem VVOB hefur hannað fyrir héruðin tvö og er fjármagnað af Íslandi fá hátt í þúsund kennarar í öllum 107 grunnskólum Kwania og Amolatar þjálfun í að miða kennslu sína við námsgetu barnanna en ekki hvaða bekk þau eru í. Nemendum er raðað í hópa eftir getu og þeir fá svo áhrifaríka og skemmtilega kennslu í eina klukkustund á dag til viðbótar við hefðbundna kennslu. Þá verður námsefni þýtt yfir á ríkjandi tungumál beggja héraða. Áætlað er að tæp 60.000 börn  í 3.-5. bekk njóta góðs af verkefninu og muni bæta lestrarfærni sína á verkefnatímabilinu.

Sendiráð Íslands í Kampala hefur sem fyrr segir einnig undirritað samning við félagasamtökin FIDA Uganda um verkefni í héruðunum Buvuma og Namayingo við Viktoríuvatn, en það síðarnefnda hefur verið samstarfshérað Íslands í tvíhliða þróunarsamvinnu frá 2021. Markmiðið er að valdefla konur til að þekkja og sækja lagalegan rétt sinn og styðja þær við að knýja á um aukin réttindi, meðal annars til að þær verði ekki eins útsettar fyrir kynbundnu ofbeldi. Konur í Úganda mæta miklum áskorunum að sækja lagalegan rétt sinn, ekki síst hvað varðar erfða- og sifjaréttarmál. Kynbundið ofbeldi er alvarlegt vandamál, sérstaklega í fiskisamfélögum þar sem áfengis- og vímuefnaneysla er mikil, grunnþjónusta léleg og þunganir unglingsstúlka algengar.

Tilgangursamstarfsverkefnis með alþjóðlegu félagasamtökunum Ipas, í Tororo-héraði í austurhluta Úganda, er ekki síst að draga úr mæðradauða en löggjöf um þungunarrof er afar ströng í landinu og fjöldi þungunarrofa fer því fram við mjög ótryggar aðstæður. Þá eru áskoranir á sviði kyn- og frjósemisheilbrigðismála almennt mjög miklar í Úganda. Að jafnaði eignast hver kona 5-6 börn á lífsleiðinni og fjórða hver stúlka undir 18 ára aldri hefur ýmist eignast barn eða er ófrísk.

Stuðningi við unglingsmæður og börn þeirra í Úganda verður einnig haldið áfram með fjögurra ára samningi við Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna, UNICEF. Ísland hefur frá lok árs 2024 verið bakhjarl verkefnis UNICEF um stuðning við mæður á unglingsaldri og börn þeirra í tveimur héruðum í vesturhluta landsins, Kyegegwa og Kikuube. Þar eru unglingsmæður studdar við að brjótast úr fátækt um leið og ung börn þeirra fá þjónustu sem stuðlar að þroska þeirra og velferð. Þetta er gert með skilyrtum fjárframlögum og foreldrafræðslu til mæðranna og leikskólaaðgangi fyrir börnin auk þess sem þau yngstu gangast undir ungbarnaeftirlit.

Ein af hverjum fjórum unglingsstúlkum í Úganda á aldrinum 15-19 ára er annað hvort þunguð eða er þegar orðin móðir og mörg dæmi eru um ennþá yngri stúlkur sem eignast börn. Þessum hópi er sérstaklega hætt við að festast í fátæktargildru sem erfist síðan frá einni kynslóð til annarrar. Um helmingur þeirra sem njóta aðstoðarinnar er fólk á flótta frá átakasvæðum í Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó.

Sendiráðið í Kampala hefur einnig undirritað samning við UNICEF um lokaáfanga vatns- og hreinlætisverkefnis á flóttamannasvæðum í norðurhluta landsins. Verkefnið hófst árið 2019 og á þeim tíma hefur vatns- og hreinlætisaðstaðu tekið stakkaskiptum í 69 skólum og 17 heilsugæslustöðvum, sem samanlagt veita um 124.000 einstaklingum þjónustu, þar af 74.000 börnum. Lokaáfanginn miðar sérstaklega að því að tryggja sjálfbærni verkefnisins til framtíðar, meðal annars með þjálfun heimamanna í viðhaldi á mannvirkjum og búnaði. Auk þess verður aðgangur að hreinu vatni og hreinlætisaðstöðu bættur í átta grunnskólum og tveimur heilsugæslustöðvum og gert er ráð fyrir viðhaldi og endurbótum þar sem þess er þörf.

Loks hefur Ísland ákveðið að halda áfram fjármögnun skólamáltíða- og loftlagsverkefnis á Karamoja-svæðinu í austurhluta Úganda í samstarfi við Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna, WFP. Frá því að fyrsti áfangi verkefnisins hófst fyrir tveimur árum hefur orkusparandi eldunaraðstaða verið sett upp í 67 grunnskólum og endurbætur gerðar á skólaeldhúsum. Þá hafa fyrir tilstilli Íslands yfir 200.000 tré verið gróðursett og ræktun á næringarríkum sætum kartöflum og baunum hafist í á annað hundrað skólum. Fátækt er óvíða meiri í Úganda en í Karamoja þar sem þrír af hverjum fjórum búa við mikla fátækt, vannæring er meiri en annars staðar í landinu og skólasókn er almennt léleg. Þá hefur umhverfi á svæðinu hnignað jafnt og þétt, meðal annars af völdum skógarhöggs vegna kolavinnslu.

Áherslur Íslands í þróunarsamvinnu í Úganda eru í samræmi við stefnu þá um alþjóðlega þróunarsamvinnu sem Alþingi samþykkti samhljóða í desember 2023. Er Úganda eitt af þremur samstarfslöndum Íslands í tvíhliða þróunarsamvinnu en hin eru Síerra Leóne og Malaví. Úganda er eitt af fátækustu ríkjum heims og er t.a.m. í 157. sæti af 193 löndum á lífskjaravísitölulista Sameinuðu þjóðanna (e. Human Development Index) en Ísland er í fyrsta sæti á sama lista.