Ό,τι και αν πούμε, τα λόγια είναι πάρα πολύ φτωχά, για να αποδώσουν τα αισθήματα που μάς κατακλύζουν όλους κάθε φορά που αγγίζουμε το ανθρωπιστικό δράμα των αγνοουμένων μας, αυτή την ανοικτή πληγή της κυπριακής τραγωδίας, που αιμορραγεί για περισσότερο από μισό αιώνα.

Οι σύζυγοι, τα παιδιά, τα αδέλφια των αγνοουμένων μας και κυρίως οι απαρηγόρητοι γονείς είναι τα θύματα αυτού του εγκλήματος που γίνεται πιο βασανιστικό, χρόνο με τον χρόνο, μέρα με τη μέρα, ειδικά για τους μεγαλύτερους σε ηλικία που αγωνιούν καθημερινά να ακούσουν ένα μαντάτο για τους αγαπημένους τους, προτού φύγουν από τη ζωή.

Πρωτίστως απευθύνομαι σε όλους εσάς, σεβαστοί συγγενείς των αγνοουμένων μας, με ιδιαίτερη συγκίνηση, καταθέτοντας τη διαχρονική εκτίμηση της πολιτείας, μαζί με τη διαβεβαίωση ότι αυτή η προσπάθεια δεν θα τερματιστεί, η συνείδησή μας ποτέ δεν θα ησυχάσει εάν δεν διακριβώσουμε την τύχη και του τελευταίου αγνοούμενου μας.

Ερχόμενος σε αυτή τη σεμνή τελετή, συναντήθηκα με μια κυρία που κρατούσε μια φωτογραφία. Τη ρώτησα ποιος ήταν στη φωτογραφία και μου ανέφερε ότι είναι ο αδελφός της και ότι ο αδελφός της ανευρέθηκε. Πήραν τα λείψανα και προχώρησαν σε ταφή. Όμως, είπε, είναι εδώ και θα συνεχίσει να είναι μέχρι τη διακρίβωση της τύχης και του τελευταίου αγνοούμενου. Και τα λόγια αυτής της κυρίας συνοψίζουν ποια είναι η ευθύνη μας και ο στόχος μας σε σχέση με αυτό το καθαρά ανθρωπιστικό θέμα.

Θέλω να σας διαβεβαιώσω ότι η διακρίβωση της τύχης όλων των αγνοουμένων ήταν, είναι και θα συνεχίσει να είναι η πρώτη μας προτεραιότητα. Η πατρίδα έχει το ηθικό χρέος να λύσει αυτόν τον δεσμό που ανέτρεψε τις ζωές εκατοντάδων οικογενειών και θρυμμάτισε τα όνειρα χιλιάδων ανθρώπων, που ποτέ δεν θα μπορέσουν να συμφιλιωθούν με την απώλεια.

Δυστυχώς, 52 χρόνια μετά, η Τουρκία αρνείται την πρόσβαση στα αρχεία του στρατού κατοχής που θα οδηγούσε αναμφίβολα στη διακρίβωση της τύχης όλων των ηρώων μας.

Μέχρι τώρα, από τους 1.619 Ελληνοκύπριους αγνοουμένους έχουν ταυτοποιηθεί μόνο οι 764, δηλαδή το 51%, και απομένει η διακρίβωση της τύχης των υπολοίπων 746.

Από τους 81 συνολικά αδελφούς μας Ελλαδίτες αγνοουμένους, οι οποίοι βρέθηκαν εδώ, για να υπερασπιστούν την Κυπριακή Δημοκρατία, έχουν ταυτοποιηθεί από τη Διερευνητική Επιτροπή για τους Αγνοούμενους (ΔΕΑ) μόνο 19. Στη συντριπτική τους πλειοψηφία οι εξ Ελλάδος αγνοούμενοι αδελφοί μας είναι άντρες που υπηρετούσαν στην τιμημένη Ελληνική Δύναμη Κύπρου (ΕΛΔΥΚ).

Αυτή την περίοδο –γιατί οι ενέργειες μας σε όλα τα επίπεδα είναι εντατικές, στόχος μας είναι να εντατικοποιηθούν οι ανασκαφές– γίνονται ανασκαφές στην Αγιά, την Άσσεια, τον Γερόλακκο, τη Λάπηθο, το Έξω Μετόχι,  τα Λιβάδια, ενώ στον κατάλογο για ανασκαφή βρίσκονται άλλα 120 σημεία, μερικά εκ των οποίων σε δήθεν στρατιωτικές περιοχές, που αναφέρονται έτσι από τον κατοχικό στρατό. Και σε όλες τις συναντήσεις μου με τον ηγέτη της τουρκοκυπριακής κοινότητας, έχω υποβάλει γραπτώς αιτήματα. Αν θέλουν πραγματικά Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) το πιο απλό, το πιο εύκολο ΜΟΕ είναι να επιτρέψουν να γίνουν ανασκαφές σε όλες αυτές τις περιοχές, για τις οποίες έχουν πληροφορίες. Και ευελπιστώ –είναι ένα θέμα που θα συζητηθεί και στην κοινή συνάντηση με τον  Γενικό Γραμματέα (ΓΓ) των Ηνωμένων Εθνών (ΗΕ)– να υπάρξει ανταπόκριση.

Με κάθε ευκαιρία –και αν δεν υπάρχει ευκαιρία δημιουργούμε ευκαιρία– εγείρουμε το θέμα των αγνοουμένων και έχουμε ακόμη αυτή τη στιγμή μια άλλη ευκαιρία, για να απαιτήσουμε ακόμη περισσότερα. Και αναφέρομαι στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) και στην πρόσφατη απόφαση της Προέδρου της Επιτροπής να διορίσει τον εκτελεστικό αντιπρόεδρο της Επιτροπής ως εκπρόσωπό της για το Κυπριακό και καλώ τις οργανώσεις συγγενών αγνοουμένων να επιδιώξουν συνάντηση με τον κ. Fitto, έτσι ώστε και η ΕΕ, ειδικότερα η ΕΕ, μια ένωση αρχών και αξιών, να διαδραματίσει πιο σημαντικό ρόλο.

Θέλω να κάνω μια ειδική αναφορά στους αγνοούμενους της Άσσειας. Δεν μπορούμε να ακούμε ότι το κόστος, για να κάνουν τις σχετικές έρευνες στη Μια Μηλιά –το έργο που έγινε με λεφτά της ΕΕ– ότι είναι τόσο ψηλό που δεν μπορούμε να προχωρήσουμε. Αυτές είναι απαράδεκτες απαντήσεις από τουρκικής πλευράς, από τουρκοκυπριακής πλευράς, και μαζί με την ΕΕ, η οποία χρηματοδότησε το συγκεκριμένο έργο, οφείλουμε να προχωρήσουν αμέσως εκσκαφές στη συγκεκριμένη περιοχή.

Συγχαίρω την Παγκύπρια Οργάνωση Συγγενών Αδηλώτων Αιχμαλώτων και Αγνοουμένων, καθώς και την Πανελλήνια Επιτροπή Γονέων και Συγγενών Αδηλώτων Αιχμαλώτων και  Αγνοουμένων Κυπριακής Τραγωδίας για την καθημερινή τους δράση, για όλα αυτά που κάνουν και για την πραγματοποίηση αυτής της εκδήλωσης.

Το αυριανό ξημέρωμα είναι δύσκολο για όλους. Ο ήχος των σειρήνων είναι για όλους μια μαχαιριά, πόσω μάλλον για όλους εσάς. Αναγνωρίζω πως ό,τι και αν κάνει η πολιτεία, κανένας δεν μπορεί να αναπληρώσει την απώλειά σας, να νιώσει τον δικό σας πόνο στον βαθμό που νιώθετε εσείς. Διαχρονικά η πολιτεία προσπαθεί να σας στηρίξει.

Ως πολιτεία, από το 1974, αργήσαμε να ανταποκριθούμε σε πολλά των αιτημάτων σας. Θέλω απόψε να σας ζητήσω συγγνώμη για τις παραλείψεις της πολιτείας από το 1974. Προσπαθούμε πάντα να ανταποκριθούμε στα όποια αιτήματα έχουμε, όπως πρόσφατα για τις μητέρες των αγνοουμένων μας, που η πολιτεία δεν ήταν δίπλα τους οικονομικά να τους στηρίξει, και κάποια άλλα θέματα.

Είμαι σε επαφή με τα παιδιά των αγνοουμένων που έχουν θέσει κάποια πολύ απλά και δικαιολογημένα αιτήματα, στα οποία ως Κυβέρνηση φυσικά και θα ανταποκριθούμε, έστω και αργοπορημένα. Ως πολιτεία θα ανταποκριθούμε σε όλα αυτά, γιατί είναι το ελάχιστο που έπρεπε να γίνει από το 1974 και δυστυχώς δεν έγινε.

Την ίδια στιγμή υπάρχει μια άλλη απόφαση, την οποία λάβαμε πολύ πρόσφατα στο Υπουργικό Συμβούλιο, μια πρωτοβουλία του Επιτρόπου Προεδρίας που ασχολείται καθημερινά με το θέμα των αγνοουμένων και αφορά στην παραχώρηση κτηρίου για τη μόνιμη εγκατάσταση του Ανθρωπολογικού Εργαστηρίου της Κυπριακής Δημοκρατίας. Είναι ένα ουσιαστικό και αποφασιστικό βήμα που έπρεπε να γίνει εδώ και καιρό. Αν πραγματικά θέλουμε να δείξουμε στην πράξη ότι εντατικοποιούμε τις ενέργειες μας ως πολιτεία, πρέπει πρώτα εμείς να δείξουμε μέσα από τις ενέργειες μας, και όχι μέσα από λόγια και ωραίες δηλώσεις, ότι είναι για εμάς προτεραιότητα να εντατικοποιηθούν οι προσπάθειες μας που αφορούν τη διακρίβωση της τύχης των αγνοουμένων μας.

Η δημιουργία αυτού του Εργαστηρίου σε έναν κατάλληλα διαμορφωμένο χώρο ενισχύει έμπρακτα τις υποδομές μας και αντανακλά στην πράξη την πολιτική μας βούληση να στηρίξουμε αυτή την ανθρωπιστική βοήθεια.

Την ίδια στιγμή ανταποκρινόμαστε και σε ένα πάγιο αίτημα, γιατί όταν καλούμε τους συγγενείς να ανταποκριθούν και να παραλάβουν λείψανα πρέπει να είμαστε σε ένα χώρο που να συμβαδίζει και με τα θρησκευτικά ήθη και έθιμα της Ορθοδοξίας.

Θέλω να σταθώ ιδιαίτερα στην παρουσία της Προέδρου της Οργάνωσης από την Ελλάδα, την οποία γνωρίζω πολλά χρόνια, συνεργαζόμαστε από την περίοδο που ήμουν στο Υπουργείο Εξωτερικών και να καλωσορίσω όλους τους αδελφούς μας από την Ελλάδα μέλη των οικογενειών αγνοουμένων της κυπριακής τραγωδίας.

Η θυσία τους για την προάσπιση της πατρίδας μας, της ελευθερίας, της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας της πατρίδας μας αποτελεί για όλους εμάς την ύψιστη προσφορά, για την οποία θα τους ευγνωμονούμε για πάντα.

Μαρία [Πρόεδρος Οργάνωσης Συγγενών Αγνοουμένων Ελλάδας] θέλω να αξιοποιήσω την ευκαιρία, το 2019 όταν ήμουν Υπουργός Εξωτερικών μου έθεσες το θέμα ενός μνημονίου συνεργασίας ανάμεσα στα Υπουργεία Άμυνας της Κύπρου και της Ελλάδας –που δεν προχωρούσε– για να βοηθήσει να εντατικοποιηθεί αυτή η προσπάθεια. Θέλω σήμερα να ενημερώσω ότι μετά από πολλές προσπάθειες, έχει καταρτιστεί αυτό το  Μνημόνιο Συνεργασίας και προχωρούν οι δύο Υπουργοί Άμυνας άμεσα στην υπογραφή, για να προχωρήσουμε με τα στοιχεία για το συγκεκριμένο θέμα. ⁠

Μνημονεύουμε με σεβασμό τους γονείς, τις μανάδες και τους πατεράδες, που έφυγαν, δυστυχώς, από τη ζωή με τον καημό της απουσίας των παιδιών τους. Και με συγκίνηση, βλέπουμε και σήμερα σε αυτή την εκδήλωση, τα παιδιά και τα εγγόνια τους να φωνάζουν «παρών» σε αυτό το κάλεσμα της μνήμης και του χρέους.  Θέλω να σας διαβεβαιώσω ότι η πατρίδα μας και ο λαός μας, σας τιμά και σας ευγνωμονεί. Και να γνωρίζετε ότι είμαστε δίπλα σας, ηθικά και έμπρακτα, με εκτίμηση και με αγάπη και κατανόηση.

Με αισθήματα συγκίνησης και υπερηφάνειας σφίγγω τα χέρια όλων σας, και κοιτάζοντας σας στα μάτια σας υπόσχομαι ότι θα εντατικοποιήσουμε την προσπάθεια και αυτός ο αγώνας δεν θα τελειώσει, έστω και αν υπάρχει ακόμη και ένας αγνοούμενος. Είναι το ελάχιστο που οφείλουμε σε όλους εσάς, που οφείλουμε στους γονείς σας, στα αδέλφια σας, στα παιδιά σας, γιατί αν δεν βρίσκονταν όλοι αυτοί στην πρώτη γραμμή, σίγουρα σήμερα δεν θα υπήρχε Κυπριακή Δημοκρατία.