Υπάρχουν αποχαιρετισμοί που κανείς δεν γνωρίζει ότι θα είναι οι τελευταίοι.

Ένα βλέμμα στην πόρτα. Λίγες λέξεις που, εκείνη τη στιγμή, μοιάζουν συνηθισμένες, μα μένουν για πάντα χαραγμένες στη μνήμη.

Τέτοιοι αποχαιρετισμοί δόθηκαν και εδώ, στη Γερμασόγεια, το μαύρο καλοκαίρι του 1974.

Κάποιοι δεν επέστρεψαν ποτέ. Για έναν από αυτούς, η πόρτα της προσμονής παραμένει ακόμη ανοικτή.

Από τότε η Γερμασόγεια κάνει το δικό της προσκλητήριο.

Πέντε ονόματα. Πέντε νέοι άνθρωποι που βρέθηκαν μέσα σε λίγες δραματικές ώρες αντιμέτωποι με την πιο σκληρή δοκιμασία της γενιάς τους.

Η παρουσία μας σήμερα δεν αποτελεί απλή αναδρομή σε ένα μακρινό καλοκαίρι.  Είναι υπόκλιση στη θυσία και αναμέτρηση με τη δική μας ευθύνη.  Γιατί τα ονόματα των ηρώων δεν ανήκουν μόνο στο παρελθόν. Διασχίζουν τον χρόνο, φτάνουν έως εμάς και γίνονται μέτρο του δικού μας αναστήματος.

«Η μνήμη όπου και να την αγγίξεις πονεί», έγραψε ο Γιώργος Σεφέρης.

Για την Κύπρο ο στίχος αυτός είναι βίωμα. Είναι η μνήμη που κατοικεί στα σπίτια που άδειασαν, στις φωτογραφίες των αγνοουμένων, στις μάνες που έφυγαν χωρίς να μάθουν, στα παιδιά που μεγάλωσαν περιμένοντας.

Κατοικεί στις εκκλησίες που σίγησαν, στα βλέμματα που ακόμη στρέφονται θλιμμένα προς τον Πενταδάκτυλο.

Πριν από 52 χρόνια, η Τουρκία εισέβαλε στην Κυπριακή Δημοκρατία, αξιοποιώντας προσχηματικά το προδοτικό πραξικόπημα της Χούντας των Αθηνών και των εδώ συνεργατών της.

Έθεσε σε εφαρμογή μακροχρόνιους σχεδιασμούς διαμελισμού και ελέγχου, καταπατώντας την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα ενός ανεξάρτητου κράτους.

Η Κερύνεια πλημμύρισε στρατιώτες και άρματα. Η Αμμόχωστος ερήμωσε. σΗ Μόρφου ξεριζώθηκε. Η Καρπασία αποκόπηκε. Χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν και εκατοντάδες χιλιάδες έγιναν πρόσφυγες στην ίδια τους την πατρίδα.

Μια μαύρη γραμμή χαράχθηκε βίαια πάνω στο σώμα της Κύπρου.  Μια πληγή που, 52 χρόνια μετά, παραμένει ανοικτή.

Η βάρβαρη εισβολή, η συνεχιζόμενη παράνομη κατοχή, ο εποικισμός, η προσφυγιά, η δημογραφική αλλοίωση των κατεχομένων, η λεηλασία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και το δράμα των αγνοουμένων συνθέτουν την τραγωδία που βιώνει η πατρίδα μας για πάνω από μισό αιώνα.

Μέσα σε εκείνες τις τραγικές ώρες, όταν η Κύπρος καιγόταν και η Ιστορία ζητούσε από κάθε άνθρωπο να μετρήσει το ανάστημά του, η Γερμασόγεια έδωσε και τα δικά της παιδιά.

Ο Παναγιώτης Τσαγγάρης ήταν μόλις 21 ετών. Παιδί πολύτεκνης οικογένειας, πρωτοετής φοιτητής Οικονομικών, έφεδρος Ανθυπολοχαγός και εκπαιδευμένος ελεύθερος σκοπευτής. Με το πρώτο μήνυμα της εισβολής παρουσιάστηκε στην Εθνική Φρουρά, προχώρησε με τη διμοιρία του στον εχθρικό θύλακα και έπεσε μαχόμενος. Δεν πρόλαβε να πραγματοποιήσει τα όνειρά του. Πρόλαβε, όμως, να γράψει με τη θυσία του το ύψιστο μάθημα φιλοπατρίας.

Ο Τρόφιμος Κουλλές ήταν 26 ετών, σύζυγος και πατέρας. Οι συμπολεμιστές του τον καλούσαν να προφυλαχθεί. Εκείνος επέμενε να πολεμά όρθιος, θέλοντας με την παρουσία του να δίνει θάρρος στους ανθρώπους που μάχονταν δίπλα του. Έπεσε από τουρκική σφαίρα, αφήνοντας πίσω τη νεαρή οικογένειά του. Άφησε, όμως, και κάτι που δεν μπόρεσε να νικήσει ο θάνατος: το παράδειγμα ενός ανθρώπου που, στην κρισιμότερη στιγμή, έθεσε το κοινό χρέος πάνω από τον προσωπικό φόβο.

Ο Ευάγγελος Γεωργίου ήταν επίσης 21 ετών. Έτρεξε να καταταγεί και επέμενε να εξασφαλίσει όπλο, γιατί η συνείδησή του δεν του επέτρεπε να παραμείνει θεατής, ενώ η πατρίδα του δεχόταν επίθεση. Στη μάχη εμψύχωνε τους συναγωνιστές του, μέχρι που ένα τουρκικό βλήμα έκοψε το νήμα της ζωής του. Δεν πρόλαβε να ζήσει τα όνειρά του. Πρόλαβε να ζήσει με την καθαρότητα και την τόλμη που μπορούν να κάνουν μια σύντομη ζωή αιώνιο παράδειγμα.

Ο Σωφρόνης Σωφρονίου είχε καταταγεί λίγους μόλις μήνες πριν από την εισβολή. Πολέμησε στις σκληρές και άνισες μάχες της Κερύνειας και δεν επέστρεψε. Για 31 χρόνια η οικογένειά του έζησε ανάμεσα στην ελπίδα και στην αγωνία. Τα λείψανά του εντοπίστηκαν σε ομαδικό τάφο στο Καζάφανι και η οικογένεια μπόρεσε επιτέλους να τον κηδεύσει. Δεν επέστρεψε η ζωή που χάθηκε. Επέστρεψε, όμως, η αλήθεια που για δεκαετίες τούς στερούσαν.

Και ο Χριστάκης Αγαθοκλέους εξακολουθεί να αγνοείται. Παιδί φτωχής και πολυμελούς οικογένειας, βγήκε από μικρός στη βιοπάλη. Υπηρετούσε στην 181η Μοίρα Πεδινού Πυροβολικού και πολέμησε στην περιοχή του Συγχαρίου. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, συνελήφθη τραυματισμένος μαζί με άλλους στρατιώτες. Κατά την πορεία της αιχμαλωσίας βοηθούσε έναν βαρύτερα τραυματισμένο συμπολεμιστή του να προχωρήσει. Ακόμη και αιχμάλωτος. Ακόμη και τραυματισμένος. Ακόμη και μέσα στην αγωνία για τη δική του ζωή, δεν εγκατέλειψε τον άνθρωπο που βάδιζε δίπλα του. Η τελευταία γνωστή εικόνα του είναι έξω από το δημοτικό σχολείο του Δικώμου. Αιχμάλωτος, τραυματισμένος, στα χέρια του εισβολέα. Από εκεί και πέρα, σιωπή.

Μια σιωπή που διαρκεί περισσότερο από μισό αιώνα. Η ίδια εκκωφαντική σιωπή που βασανίζει τις οικογένειες των αγνοουμένων μας.

Οι ιστορίες των ανθρώπων που τιμούμε σήμερα είναι μαθήματα εθνικού αναστήματος. Δεν είχαν χρόνο να προετοιμαστούν για την Ιστορία. Όταν, όμως, η Ιστορία στάθηκε μπροστά τους, επέλεξαν την πατρίδα, και την αιωνιότητα.

Μας άφησαν μια ιερή εντολή που δεν επιδέχεται ούτε λήθη ούτε παρερμηνεία: να μην αποδεχθούμε ποτέ ως φυσιολογική την κατοχή της γης μας. Να μην αφήσουμε τον χρόνο να μετατρέψει την αδικία σε κανονικότητα.

Κι όμως, πριν από λίγους μήνες, ιερόσυλα χέρια αφαίρεσαν από τη Γερμασόγεια τις προτομές των ηρώων της. Ήταν βεβήλωση της ιστορικής μνήμης και προσβολή προς τις οικογένειες και την πατρίδα μας.

Τα άδεια βάθρα, όμως, δεν δηλώνουν την απουσία των ηρώων. Αποκαλύπτουν τη χρεοκοπία εκείνων που πίστεψαν ότι η Ιστορία μπορεί να ζυγιστεί και να πουληθεί. Οι ήρωες, άλλωστε, δεν κατοικούν στο μέταλλο. Κατοικούν στη συλλογική συνείδηση και στην ψυχή μας. Στις αξίες που υπερασπιζόμαστε. Στην πατρίδα που αρνούμαστε να παραδώσουμε μοιρασμένη.

Κι αυτή είναι η μεγαλύτερη τιμή προς τους ήρωές μας, η έμπρακτη συνέχιση του αγώνα τους. Να καθιστούμε την πατρίδα μας ισχυρότερη, ασφαλέστερη, πιο σύγχρονη και πιο ανθεκτική.

Και σήμερα μπορούμε να το πούμε με αυτοπεποίθηση: η Κυπριακή Δημοκρατία είναι ισχυρότερη. Είναι μια χώρα που δεν περιορίζεται από το μέγεθός της. Δεν παρακολουθεί παθητικά τις εξελίξεις, αλλά συμμετέχει στη διαμόρφωσή τους. Κάθε οικονομική επιτυχία, κάθε μεταρρύθμιση, κάθε στρατηγική συνεργασία, κάθε θωράκιση της αμυντικής μας ικανότητας και της διεθνούς μας παρουσίας αυξάνει το πολιτικό βάρος της Κυπριακής Δημοκρατίας και διευρύνει τα διπλωματικά μας ερείσματα.

Και οικοδομούμε αυτή την ισχύ, για να ενισχύσουμε τον αγώνα για τον τερματισμό της κατοχής και την επανένωση της πατρίδας μας.

Η Κύπρος του σήμερα δεν είναι η Κύπρος που βγήκε πληγωμένη από τα ερείπια του 1974. Είναι ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος, με ισχυρούς θεσμούς, αναπτυσσόμενη οικονομία, στρατηγικές συμμαχίες και ουσιαστικό διπλωματικό αποτύπωμα. Μια χώρα που δικαιούται να αισθάνεται υπερήφανη για όσα πέτυχε και διαθέτει την αυτοπεποίθηση να διεκδικήσει όσα ακόμη της οφείλει η Ιστορία.

Κι αυτή η διεκδίκηση απαιτεί πάνω από όλα ενότητα.

Οι στιγμές επιβάλλουν να υψώσουμε το συλλογικό μας χρέος και να οικοδομήσουμε ένα αδιαπέραστο τείχος αποφασιστικότητας και ενότητας. Να αφήσουμε το «εμείς» να υπερβεί το «εγώ».

Να θυμηθούμε ότι οι μεγάλες κατακτήσεις αυτού του τόπου γεννήθηκαν όταν ο λαός μας ενώθηκε γύρω από έναν κοινό σκοπό, ενώ οι μεγαλύτερες τραγωδίες του γράφτηκαν όταν ο διχασμός άνοιξε τον δρόμο στην καταστροφή.

Γιατί κανένας λαός δεν μπορεί να διεκδικήσει αποτελεσματικά την απελευθέρωση και την επανένωσή του, αν πρώτα δεν σφυρηλατήσει την ενότητά του.

Σε μια περίοδο που η πρωτοβουλία του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών βρίσκεται σε εξέλιξη, παραμένουμε απόλυτα προσηλωμένοι στην προσπάθειά μας για επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων. Με ξεκάθαρη πολιτική βούληση και διεκδικητικό ρεαλισμό θα συνεχίσουμε να αξιοποιούμε κάθε διπλωματικό εργαλείο, κάθε δυνατότητα, κάθε παράθυρο ευκαιρίας.

Η πρωτοβουλία του Γενικού Γραμματέα, η ενεργότερη εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο διορισμός Απεσταλμένου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κυπριακό και η σαφής διασύνδεση της προόδου στις ευρωτουρκικές σχέσεις με το Κυπριακό συνθέτουν ένα νέο πολιτικό περιβάλλον. Δύο σημαντικοί διεθνείς πυλώνες, Ηνωμένα Έθνη και Ευρωπαϊκή Ένωση, ενεργοποιούνται παράλληλα και λειτουργούν συμπληρωματικά. Η εξέλιξη αυτή,  δεν είναι συγκυριακή. Είναι αποτέλεσμα της επίμονης διπλωματικής μας προσπάθειας, και μιας συνεπούς στρατηγικής από τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη που επιδιώκει να κινητοποιήσει όλους τους διαθέσιμους διεθνείς και ευρωπαϊκούς μοχλούς προς την κατεύθυνση της λύσης.

Έχουμε απόλυτη εμπιστοσύνη στο δίκαιό μας. Στη δύναμη των επιχειρημάτων μας. Στη νομιμότητα των διεκδικήσεών μας. Στην οικουμενική απαίτηση για σεβασμό και εφαρμογή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Έχουμε, ταυτόχρονα, βαθιά πίστη στις μεγάλες προοπτικές αυτής της χώρας, όταν απαλλαγεί από την κατοχή.

Το μήνυμα που στέλνουμε σήμερα προς κάθε κατεύθυνση είναι απολύτως σαφές. Αγωνιζόμαστε την απελευθέρωση της πατρίδας μας. Δεν θα συμβιβαστούμε με τίποτα λιγότερο από μια λύση του Κυπριακού που θα καθιστά την χώρα μας ένα σύγχρονο, κανονικό ευρωπαϊκό κράτος. Ένα κράτος που όλοι οι πολίτες του θα απολαμβάνουν τα ίδια αυτονόητα δικαιώματα με κάθε πολίτη ενός σύγχρονου ευρωπαϊκού κράτους.

Η λύση του Κυπριακού θα είναι σύμφωνη με το συμφωνημένο πλαίσιο που καθορίζουν τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και συμβατή με το διεθνές δίκαιο, τις αρχές, τις αξίες, το κεκτημένο και το Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η κατοχή δεν χωρεί στο διεθνές δίκαιο. Οι αναχρονιστικές εγγυήσεις δεν χωρούν στην Ευρώπη του 21ου αιώνα.

Όσοι επένδυσαν στη στασιμότητα δεν λογάριασαν την αντοχή ενός λαού που αρνείται να παραιτηθεί.

Όσοι πίστεψαν ότι το Κυπριακό θα περιθωριοποιηθεί δεν υπολόγισαν την επιμονή και τη στρατηγική της Κυπριακής Δημοκρατίας. Και όσοι θεωρούν ότι η ισχύς των όπλων μπορεί να υπερισχύσει για πάντα του δικαίου λησμονούν ότι οι λαοί που γνωρίζουν τι υπερασπίζονται μπορεί να πληγωθούν, μπορεί να δοκιμαστούν, όμως δεν νικιούνται.

Ο κυπριακός ελληνισμός σηκώθηκε μέσα από τα ερείπια. Δημιούργησε μέσα από την προσφυγιά. Μετέτρεψε την απώλεια σε δύναμη και την οδύνη σε πείσμα. Δεν λησμόνησε. Δεν συμβιβάστηκε. Δεν έπαψε να πιστεύει.

Στο σημερινό προσκλητήριο, οι ήρωές μας δεν είναι απόντες.

Ο Παναγιώτης, ο Τρόφιμος, ο Ευάγγελος και ο Σωφρόνης είναι εδώ. Στη μνήμη της Γερμασόγειας, στην ευγνωμοσύνη της πατρίδας, στην ευθύνη που κληροδότησε η θυσία τους.

Παρών είναι και ο Χριστάκης Αγαθοκλέους. Παρών στην προσμονή των δικών του ανθρώπων. Παρών στην εκκωφαντική σιωπή της αλήθειας που ακόμη οφείλεται.  Παρών έως ότου η πατρίδα μάθει.

Να φανούμε αντάξιοι της θυσίας τους.

Να μην παραδώσουμε στη λήθη ούτε μία σπιθαμή γης, ούτε ένα όνομα, ούτε έναν αγνοούμενο.

Να πορευτούμε ενωμένοι, μέχρι να ανοίξουν ξανά οι δρόμοι της επιστροφής.  Μέχρι οι Εκκλησίες μας να σημάνουν ελεύθερες.

Ναι, λοιπόν, η μνήμη, όπου και να την αγγίξεις πονεί.

Όταν, όμως, γίνεται ευθύνη, μετατρέπεται σε δύναμη. Και όταν η ευθύνη γίνεται συλλογική συνείδηση, κανένα εμπόδιο δεν μπορεί να κάμψει έναν λαό που γνωρίζει το δίκαιό του, τιμά τους ήρωές του και πιστεύει στην πατρίδα του. Που δεν ξεχνά και αγωνίζεται.

Γι’ αυτό, όταν η Ιστορία κάνει προσκλητήριο, η Κύπρος θα απαντά πάντοτε: Παρούσα.

Παρούσα με τη μνήμη των ηρώων της.

Μπροστά στους ήρωες, στους αγνοουμένους και στις γενιές που θα έρθουν, επαναλαμβάνουμε τους στίχους του Κωστή Παλαμά, ως όρκο και ως υπόμνηση:

«Χρωστάμε σ’όσους ήρθαν, πέρασαν,

Είθε, όταν έρθει εκείνη η ευλογημένη ώρα της λύτρωσης, οι νεκροί μας να μας κρίνουν αντάξιους της θυσίας τους και οι αγέννητοι να παραλάβουν την πατρίδα που τους οφείλουμε. Ελεύθερη. Ενωμένη. Απαλλαγμένη από την κατοχή.