Βρισκόμαστε σήμερα στην Πάφο, σε ένα τόπο με ξεχωριστό φορτίο στην Ιστορία εκείνων των ημερών.

Η Πάφος δεν υπήρξε απλώς ένας ακόμη τόπος της κυπριακής τραγωδίας. Υπήρξε τόπος αντίστασης. Τόπος όπου, την ώρα που οι πραξικοπηματίες επιχειρούσαν να δολοφονήσουν τη δημοκρατία, ακούστηκε ξανά η φωνή της νομιμότητας. Η φωνή που διακήρυξε ότι η δημοκρατία δεν είχε πεθάνει. Ότι η Κύπρος δεν θα παραδινόταν στη Χούντα. Σήμερα μνημονεύουμε τους πεσόντες κατά το προδοτικό πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974.

Τιμούμε τους ανθρώπους που στάθηκαν απέναντι στη βία ως υπερασπιστές της συνταγματικής τάξης, της δημοκρατίας και της ίδιας της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Τιμούμε όσους έπεσαν επειδή αρνήθηκαν να αποδεχθούν ότι η πατρίδα μπορεί να γίνει λάφυρο της διχόνοιας. Όσους στάθηκαν όρθιοι όταν όλα γύρω τους έμοιαζαν να καταρρέουν. Όσους πλήρωσαν με τη ζωή τους το τίμημα της πίστης στο κράτος, στη νομιμότητα, στην ελευθερία.

Το Πραξικόπημα δεν ήταν ένα στιγμιαίο λάθος της Ιστορίας. Ήταν έγκλημα κατά της δημοκρατίας και κατά της πατρίδας. Ήταν η κορύφωση μιας πορείας διχασμού, τύφλωσης, μισαλλοδοξίας και πολιτικής παράκρουσης. Ήταν η στιγμή που η Κύπρος τραυματίστηκε από χέρι αδελφικό, προτού δεχθεί λίγες μέρες αργότερα το προμελετημένο πλήγμα του τουρκικού Αττίλα.

Αυτή είναι η αλήθεια που δεν επιδέχεται ωραιοποιήσεις. Η Χούντα των Αθηνών και οι εδώ συνεργοί της άνοιξαν την κερκόπορτα. Η Τουρκία αξιοποίησε το έγκλημα ως πρόσχημα, για να υλοποιήσει σχεδιασμούς που προϋπήρχαν. Και από τότε, για 52 χρόνια, η Κύπρος ζει τις τραγικές συνέπειες της βάρβαρης εισβολής και της παράνομης κατοχής.

Τον βίαιο εκτοπισμό. Τους πρόσφυγες. Τους αγνοουμένους. Τους εγκλωβισμένους. Τη σύληση εκκλησιών και μνημείων. Την παράνομη εκμετάλλευση των περιουσιών μας. Τον εποικισμό. Τη συνεχιζόμενη προσπάθεια δημιουργίας νέων τετελεσμένων.

Γι’ αυτό και η σημερινή μέρα δεν προσφέρεται για τυπικές τελετές, δεν μπορεί και δεν πρέπει να εξαντλείται σε εκδηλώσεις. Είναι η επέτειος μιας αποφράδας μέρας της σύγχρονης Ιστορίας του ελληνισμού και, ως τέτοια, προσφέρεται για πράξεις συλλογικής μνήμης. Πράξεις τιμής. Πράξεις αυτογνωσίας. Πράξεις πολιτικής και εθνικής ευθύνης.

Γιατί αν θέλουμε πραγματικά να τιμήσουμε τους νεκρούς μας, οφείλουμε πρώτα να αποδεχθούμε με γενναιότητα τις δικές μας ευθύνες. Να αναγνωρίσουμε με καθαρή κριτική ματιά και διάθεση αυτοκριτικής ενδοσκόπησης ότι η νεότερη Ιστορία μας υπήρξε πολλές φορές πορεία μεγάλων αγώνων, λαμπρών θυσιών, ασύγκριτης αντοχής, αλλά και ασύγγνωστων λαθών, τραγικών παραλείψεων και ολέθριων διχασμών.

Η πατρίδα μας πλήρωσε τον διχασμό και μάλιστα πολύ ακριβά. Ίσως η πιο σκληρή αλήθεια του Ιούλη του 1974 να είναι ότι τον κάθε εθνικό μας αγώνα κινδύνευσε να υπονομεύσει η δική μας αφροσύνη και το σαράκι του αδελφοκτόνου διχασμού. Και ως ελληνισμός, έχουμε χρέος να το ομολογούμε χωρίς φόβο.

Είμαστε το Έθνος που γέννησε έναν Κολοκοτρώνη και βρέθηκε να τον καταδικάζει. Ανέδειξε έναν Ανδρούτσο και τον είδε να δολοφονείται. Εξέλεξε έναν Καποδίστρια και τον έχασε στα σκαλιά της εκκλησίας. Ανέθρεψε αγωνιστές, ήρωες και οραματιστές, και πολλές φορές τους πλήγωσε με μικρότητα, καχυποψία και διχασμό.

Και όμως, η ίδια Ιστορία μάς δείχνει και το αντίθετο. Όταν ο λαός μας ενώθηκε, μεγαλούργησε. Όταν στάθηκε ομόψυχος, άντεξε απέναντι σε αυτοκρατορίες, σε κατακτήσεις, σε υπέρτερες δυνάμεις.

Όταν πίστεψε στο κοινό του χρέος, έγραψε το 1821, έγραψε το 1940, έγραψε τον απελευθερωτικό αγώνα της Εθνικής Οργάνωσις Κυπρίων Αγωνιστών (ΕΟΚΑ). Όταν βάλαμε την πατρίδα πάνω από το εγώ, αποδείξαμε ότι η μικρή Κύπρος διευρύνεται σε ψυχή, σε αντοχή, σε ιστορική ακτινοβολία.

Αυτό είναι το διαχρονικό δίδαγμα. Ενωμένοι μπορούμε να πετύχουμε όσα μοιάζουν αδύνατα. Διχασμένοι μπορούμε να χάσουμε ακόμη και όσα θεωρούμε δεδομένα.

Εδώ, στην Πάφο, αυτό το μήνυμα έχει ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα. Γιατί από εδώ, μέσα στο σκοτάδι του Πραξικοπήματος, ακούστηκε ότι η δημοκρατία ζει. Από εδώ δόθηκε στον κυπριακό λαό ένα μήνυμα αντοχής. Ότι ακόμη και όταν οι μηχανισμοί της προδοσίας κινούνταν με ταχύτητα, υπήρχαν άνθρωποι, υπήρχαν φωνές, υπήρχαν συνειδήσεις που αρνήθηκαν να παραδοθούν.

Έχουμε χρέος να μη λησμονήσουμε ποτέ. Η βαριά κληρονομιά που τιμούμε σήμερα, μάς υπαγορεύει το καθήκον μας. Να αγωνιστούμε αταλάντευτα για τον τερματισμό της κατοχής, για την ενότητα του κράτους, για τη διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των βασικών ελευθεριών του συνόλου του κυπριακού λαού.

Όπως έχει διακηρύξει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης, κύριο μέλημά μας είναι να εργαστούμε με όλες μας τις δυνάμεις για μια λύση που θα οδηγεί σε ένα κράτος ανεξάρτητο και πραγματικά κυρίαρχο, απαλλαγμένο από αναχρονιστικές εγγυήσεις και την παρουσία κατοχικών στρατευμάτων.

Εργαζόμαστε για τον τερματισμό της κατοχής και την επανένωση της πατρίδας μας μέσα από μια ειρηνική, βιώσιμη και λειτουργική λύση του Κυπριακού Προβλήματος.

Ως Κυβέρνηση, διαβεβαιώνουμε ότι ύψιστος στόχος μας παραμένει η επανένωση της Κύπρου. Παραμένουμε σταθερά προσηλωμένοι σε μια συνολική λύση στη βάση των σχετικών ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών, με μία κυριαρχία, μία ιθαγένεια και μία διεθνή προσωπικότητα, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό κεκτημένο και τις αρχές και αξίες, πάνω στις οποίες εδράζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ).

Η τρέχουσα κινητικότητα γύρω από το Κυπριακό επιβεβαιώνει ότι το εθνικό μας ζήτημα παραμένει προτεραιότητα στη διεθνή ατζέντα. Η συνέχιση της εμπλοκής του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, η προσπάθεια για επαναδραστηριοποίηση της διαδικασίας και οι αναφορές στον ρόλο της ΕΕ έχουν ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κράτος μέλος της ΕΕ.

Η λύση πρέπει να είναι συμβατή με το ευρωπαϊκό κεκτημένο, με τις αρχές της Ένωσης, με τα ανθρώπινα δικαιώματα, με την ίδια την έννοια ενός σύγχρονου ευρωπαϊκού κράτους.

Η Κύπρος είναι πυλώνας σταθερότητας σε μια περιοχή μεγάλης γεωπολιτικής ρευστότητας.

Και σήμερα, μέσα από μια εξωτερική πολιτική με κατεύθυνση, μέσα από τη στρατηγική σχέση με τους εταίρους μας, μέσα από τις περιφερειακές συνεργασίες, μέσα από την ευρωπαϊκή μας ιδιότητα, μέσα από την ενισχυμένη διεθνή παρουσία και δράση της Κυπριακής Δημοκρατίας, ο αγώνας μας αποκτά περισσότερα στηρίγματα, περισσότερη αξιοπιστία, μεγαλύτερη διπλωματική ισχύ.

Ο καταγγελτικός λόγος από μόνος του δεν αρκεί. Χρειάζεται όραμα. Χρειάζεται σχέδιο. Χρειάζεται στρατηγική. Χρειάζεται, απέναντι στις μεθοδεύσεις της Τουρκίας, να οικοδομούμε ένα ισχυρό πλέγμα συμμαχιών, χωρίς ποτέ να ακυρώνουμε μέσα από αμφιλεγόμενες επιλογές τη θέση και τον ρόλο μας μέσα στην ευρωπαϊκή οικογένεια.

Η Κύπρος του 2026 δεν είναι η Κύπρος που το 1974 βρέθηκε πληγωμένη, προδομένη και μόνη. Σήμερα, η Κυπριακή Δημοκρατία στέκεται όρθια. Συμμετέχει στις ευρωπαϊκές αποφάσεις. Αναβαθμίζει τη διεθνή της θέση.

Ενισχύει τη συνεργασία της με χώρες της περιοχής και με στρατηγικούς εταίρους. Αξιοποιεί τον ρόλο της ως παράγοντα σταθερότητας, ασφάλειας και ανθρωπιστικής δράσης. Αυτή η πρόοδος δεν σβήνει τον πόνο της κατοχής. Τον μετατρέπει, όμως, σε δύναμη διεκδίκησης.

Με ευλάβεια και αμείωτη προσήλωση θα συνεχίσουμε να αναλώνουμε κάθε ικμάδα των δυνάμεών μας στην οικοδόμηση μιας Κύπρου που θα αποτελεί σύμβολο ειρήνης, σταθερότητας και προόδου στην περιοχή.

Μιας σύγχρονης, ευρωπαϊκής χώρας που θα διασφαλίζει τα ανθρώπινα δικαιώματα όλων των κατοίκων της, που θα εγγυάται την ελπίδα, που θα στηρίζεται στον αλληλοσεβασμό και στην αλληλεγγύη, έτοιμη να χαράξει τη δική της ξεχωριστή πορεία στο χάρτη της Ιστορίας.

Αυτή η μεγάλη, εθνική προσπάθεια προϋποθέτει ενότητα. Προϋποθέτει σοβαρότητα. Προϋποθέτει πολιτική ωριμότητα. Δεν σημαίνει σιωπή. Δεν σημαίνει απουσία διαφωνίας. Η δημοκρατία χρειάζεται διάλογο, αντίλογο, κριτική.

Έχουμε χρέος να υψώσουμε ένα αδιαπέραστο τείχος αποφασιστικότητας και ενωμένοι στις κορυφαίες επιλογές μας, απαλλαγμένοι από αισθήματα μικροψυχίας και φανατισμού, αδακρίτως πολιτικών ή ιδεολογικών διαφορών, να συμβάλουμε στην προσπάθεια για τον τερματισμό της κατοχής.

Για την ελευθερία και την επανένωση της πατρίδας οφείλουμε να υπερβούμε τα διχαστικά σύνδρομα και τις τραυματικές εμπειρίες του παρελθόντος.

Αυτή είναι η πιο μεγάλη τιμή που μπορούμε να αποδώσουμε σε αυτούς που μνημονεύουμε και τιμούμε σήμερα. Να μην αφήσουμε τη θυσία τους να γίνει απλή αναφορά σε επετειακούς λόγους. Να την κάνουμε στάση ζωής. Να κρατήσουμε την Κυπριακή Δημοκρατία ισχυρή.

Να κρατήσουμε άσβεστη τη μνήμη. Να συνεχίσουμε τον αγώνα με σοβαρότητα, νηφαλιότητα, αλλά και με αποφασιστικότητα και πίστη στο δίκαιο και τα δικαιώματα του λαού μας.

Το ηθικό μας δεν αντλείται από αόριστες προσδοκίες, αλλά από τους ήρωες, τους μάρτυρες, τους αγνοουμένους, τους πρόσφυγες, τους ανθρώπους που κράτησαν την Κύπρο όρθια όταν όλα έμοιαζαν χαμένα. Από εκεί στερεώνεται το κοντάρι, πάνω στο οποίο κυματίζει η σημαία της ελευθερίας.

Ακούστε τον παλμό αυτής της σημαίας. Είναι ήχος μνήμης και χρέους. Είναι υπόσχεση αγώνα. Είναι μαζί και οιωνός ειρήνης διά της ασφάλειας και της ισχύος σε όλες της τις εκφάνσεις.

Όπως λέει και ο στίχος του Βασίλη Μιχαηλίδη, τη Ρωμιοσύνη κανένας δεν κατάφερε να ξεριζώσει. Σήμερα, εδώ στην Πάφο, εκεί όπου το 1974 η δημοκρατία βρήκε φωνή μέσα στο σκοτάδι, επαναλαμβάνουμε ότι αυτή η φωνή παραμένει ζωντανή.

Ζει στη μνήμη των πεσόντων. Ζει στον αγώνα των προσφύγων. Ζει στην αγωνία των συγγενών των αγνοουμένων. Ζει σε κάθε παιδί που πρέπει να γνωρίζει ότι η πατρίδα του δεν είναι μισή. Είναι ολόκληρη και περιμένει την ημέρα της δικαίωσης.

Αιωνία ας είναι η μνήμη όλων των ηρώων της πατρίδας μας.