Με αισθήματα βαθιάς συγκίνησης και εθνικής ευγνωμοσύνης βρισκόμαστε σήμερα εδώ, για να αποτίσουμε τον οφειλόμενο φόρο τιμής στους ηρωικώς πεσόντες του Μπέλαπαϊς και στους αξιωματικούς, υπαξιωματικούς και καταδρομείς της 33ης Μοίρας Καταδρομών (ΜΚ).

Στεκόμαστε με σεβασμό μπροστά στη μνήμη ανθρώπων που δεν δίστασαν να προσφέρουν υπέρ πίστεως και πατρίδος ό,τι πολυτιμότερο είχαν, τη ζωή τους. Ανθρώπων που στις πιο σκοτεινές στιγμές της σύγχρονης ιστορίας της πατρίδας μας στάθηκαν όρθιοι απέναντι στον εισβολέα, επιλέγοντας το καθήκον αντί της ασφάλειας και την αξιοπρέπεια αντί της υποχώρησης.

Για τους ανθρώπους αυτούς, η αγάπη προς την πατρίδα δεν ήταν εύηχο σύνθημα. Ήταν πράξη που μετατράπηκε σε θυσία χωρίς δισταγμό.

Τιμούμε τον Σωτήρη Ψαρά, έφεδρο καταδρομέα και μέλος της Αστυνομικής Δύναμης Κερύνειας, ο οποίος δολοφονήθηκε εν ώρα καθήκοντος, λίγες μέρες μετά το πραξικόπημα.

Τον Γεώργιο Τριγγή, που αντιστάθηκε μέχρις εσχάτων στην περιοχή «Πράξανδρος» και έκτοτε η τύχη του αγνοείται.

Τα αδέλφια Γεώργιο και Σάββα Τριγκή του Θεοδώρου, οι οποίοι μαζί με άλλα 20 άτομα οι Τούρκοι έστησαν ενέδρα, και μέχρι σήμερα αγνοείται η τύχη τους.

Τον Κώστα Ψαρά, ο οποίος επίσης στην προσπάθειά του να διαφύγει, με πιο μικρή ομάδα, δολοφονήθηκε βάναυσα.

Τον Σωτήρη Θαλασσινό, αστυφύλακα και πρώην καταδρομέα, ο οποίος εκτελέστηκε εν ψυχρώ, και του οποίου μόλις πρόσφατα βρέθηκαν τα λείψανά του.

Και τέλος, τον Κώστα Χριστοφίδη και τον Γεώργιο Σάββα, οι οποίοι έπεσαν «υπέρ βωμών και εστιών» μαζί με ακόμη οκτώ ήρωες της θρυλικής 33ης ΜΚ στο ύψωμα Πετρομούθια.

Το Μπέλαπαϊς είναι ένα χωριό που συνδέθηκε άρρηκτα με τις τραγικές μνήμες της τουρκικής εισβολής. Υπήρξε τόπος αντίστασης και η έδρα μιας από τις πλέον ηρωικές μονάδες της Εθνικής Φρουράς, της 33ης ΜΚ, μιας Μοίρας που έγραψε λαμπρές σελίδες αυτοθυσίας κατά τις τραγικές ημέρες του Ιουλίου του 1974.

Τη νύχτα της 20ηςΙουλίου του 1974, οι καταδρομείς της 33ηςΜοίρας κίνησαν να εφαρμόσουν το Σχέδιο «ΛΑΒΙΔΑ» μετά από διαταγές που έλαβαν. Το σχέδιο προέβλεπε την κατάληψη των υψωμάτων του Πενταδακτύλου Πετρομούθκια, Πύργου Παυλίδη, Γκαμήλας και Άγιου Ιλαρίωνα. Στόχος του η καταστροφή των τουρκικών φυλακίων και η αποτροπή σύνδεσης του προγεφυρώματος των δυνάμεων απόβασης του Αττίλα με τον τουρκοκυπριακό θύλακα του Κιόνελι.

Τα χαράματα της 21ηςΙουλίου, μετά από τρεις ώρες καταιγιστικών μαχών, καταλήφθηκαν τα δύο πρώτα υψώματα, πετυχαίνοντας έναν εξαιρετικά δύσκολο στόχο υπό τις επικρατούσες συνθήκες. Η επέλαση των παλληκαριών της 33ηςΜΚ συνεχίστηκε προς το ύψωμα του Άγιου Ιλαρίωνα, το οποίο μέχρι το πρωί είχε καταληφθεί.

Όπως προέβλεπαν τα Σχέδια, τα υψώματα θα ενισχύονταν από Μονάδες Πεζικού. Δυστυχώς, αυτό δεν έγινε ποτέ. Έμειναν μόνοι, αντιμέτωποι με συνεχώς ενισχυόμενες τουρκικές δυνάμεις, πολεμώντας μέχρι εξαντλήσεως.

Εκεί έπεσε μαχόμενος ο ηρωικός διοικητής της Μοίρας Γεώργιος Κατσάνης, μαζί με δεκάδες συμπολεμιστές του και οι εναπομείναντες καταδρομείς διατάχθηκαν να απαγκιστρωθούν από τις θέσεις τους. Λίγες ημέρες αργότερα, στον Άγιο Γεώργιο Κερύνειας, οι καταδρομείς της 33ης Μοίρας έδωσαν μία από τις πλέον άνισες, αλλά και ενδοξότερες μάχες της εισβολής, αντιμετωπίζοντας πολλαπλάσιες δυνάμεις και δεκάδες άρματα μάχης, επιβραδύνοντας την προέλαση του εισβολέα προς την Κερύνεια.

Οι πράξεις τους αποτελούν μέχρι σήμερα υπόδειγμα στρατιωτικής αρετής, ηγεσίας και αυταπάρνησης. Πενήντα δύο χρόνια μετά, η θυσία τους δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν.

Μας συνοδεύει καθημερινά ως υπενθύμιση του χρέους μας απέναντι στην ιστορία, αλλά και απέναντι στο μέλλον.

Γιατί η κατοχή συνεχίζεται. Οι πρόσφυγες εξακολουθούν να στερούνται τις πατρογονικές τους εστίες. Οι οικογένειες των αγνοουμένων συνεχίζουν να αναμένουν απαντήσεις. Και η πατρίδα μας εξακολουθεί να βιώνει τις συνέπειες της τουρκικής εισβολής και της συνεχιζόμενης κατοχής.

Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, ο οποίος από την πρώτη μέρα της διακυβέρνησής του παραμένει σταθερά προσηλωμένος στον στόχο της απελευθέρωσης και επανένωσης της Κύπρου, ξεκίνησε τις προσπάθειες για άρση του αδιεξόδου και για επανέναρξη μιας νέας προσπάθειας του Γενικού Γραμματέα (ΓΓ) του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) με μόνο σκοπό την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων που θα οδηγήσουν σε λύση του Κυπριακού, στη βάση των σχετικών ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών (HE), των συγκλίσεων που καταγράφηκαν στο τραπέζι των συνομιλιών μέχρι την ημέρα που διακοπήκαν στο Crans-Montana, του ευρωπαϊκού κεκτημένου και των ευρωπαίων αρχών και αξίων. Ευρισκόμενος ενώπιον ενός παρατεταμένου αδιέξοδου τόσων ετών και της αδιάλλακτης στάσης της τουρκικής πλευράς που απαιτούσε λύση εκτός του συμφωνημένου πλαισίου των HE, δηλαδή λύση δυο κρατών, ορθά ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης διέγνωσε αμέσως ότι θα έπρεπε να δημιουργήσει τις συνθήκες, ώστε και ο ΓΓ να διαπιστώσει προοπτική και να εμπλακεί και πάλι σε μια νέα πρωτοβουλία και να δημιουργηθούν ταυτόχρονα τα κίνητρα για αλλαγή της τουρκικής αδιάλλακτης στάσης, χωρίς να πρέπει η δική μας πλευρά να προβεί σε παραχωρήσεις και υποχωρήσεις επί της ουσίας του Κυπριακού ή επί κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ορθώς, λοιπόν, άρχισε έναν μεγάλο αγώνα, ώστε αυτά τα εχέγγυα να τα προσφέρει η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), η οποία θα έπρεπε να εμπλακεί κατά τρόπο αποτελεσματικό. Η εξωτερική πολιτική με σαφή δυτικό και ευρωπαϊκό προσανατολισμό και χωρίς αμφιταλαντεύσεις που ακολούθησε η Κυβέρνηση Χριστοδουλίδη, αλλά και ο αξιόπιστος τρόπος, με τον οποίο εντός ΕΕ η Κυβέρνηση πολιτεύθηκε έφεραν καρπούς και αποτελέσματα. Το Κυπριακό διασυνδέθηκε κατά σαφή, ρητό και κατηγορηματικό τρόπο στα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Απρίλιο του 2024, με τις όποιες ευρωπαϊκές βλέψεις ή επιδιώξεις της Τουρκίας, δημιουργώντας έτσι τα κίνητρα που χρειαζόταν να χρησιμοποιήσει ο ΓΓ σε μια νέα πρωτοβουλία για αλλαγή της τουρκικής στάσης.

Σήμερα, παρά τις δυσκολίες που κανένας δεν υποτιμά, είμαστε ενώπιον μιας νέας προσπάθειας του ΓΓ που πετύχαμε με τις ενέργειές μας για άρση του αδιέξοδου και επανέναρξη των συνομιλιών, κατά τρόπο που να υπάρχει ορατή προοπτική επίλυσης του Κυπριακού. Λύση πρωτίστως λειτουργική, βιώσιμη, στο πλαίσιο των αποφάσεων των HE και του ευρωπαϊκού κεκτημένου, καθώς και των ευρωπαϊκών αρχών και αξιών. Υπάρχει μια σοβαρή πολυεπίπεδη προσπάθεια σε εξέλιξη, τόσο στο προσκήνιο όσο και στο παρασκήνιο, στη βάση συγκεκριμένου πλάνου του ΓΓ, ώστε να συγκληθεί νέα διευρυμένη διάσκεψη για το Κυπριακό εντός του καλοκαιριού, που θα οδηγήσει στην επανέναρξη των συνομιλιών, με τρόπο που θα δημιουργεί προοπτική λύσης. Οι στιγμές είναι κρίσιμες και καθοριστικές για την πορεία του εθνικού μας ζητήματος.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας με αποδεδειγμένη πολιτική βούληση πράττει ό,τι είναι δυνατόν για να πέτυχει η νέα προσπάθεια του κ. António Guterres και της προσωπικής του απεσταλμένης κας María Ángela Holguín. Η μέγιστη δυνατή ενότητα ανάμεσα στην πολιτική ηγεσία και ανάμεσα στον λαό είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία του κοινού μας στόχου που δεν είναι άλλος από την απαλλαγή από την κατοχή. Ειδικά αυτή την κρίσιμη ώρα καμιά άλλη πολιτική σκοπιμότητα ή επιδίωξη δεν υπερτερεί του εθνικού μας στόχου.

Η μνήμη, όμως, δεν εξαντλείται στις επετείους. Μετατρέπεται σε ευθύνη για τη διαφύλαξη της ιστορικής αλήθειας.

Οφείλουμε να μεταφέρουμε στις νεότερες γενιές τα πραγματικά γεγονότα του 1974. Να διδάξουμε ότι η ελευθερία, η δημοκρατία και η ειρήνη δεν είναι αυτονόητες κατακτήσεις, αλλά αξίες που απαιτούν διαρκή υπεράσπιση.

Η μεγαλύτερη τιμή προς τους ήρωές μας είναι να οικοδομούμε μια Κυπριακή Δημοκρατία ισχυρή, δημοκρατική, ασφαλή και ευρωπαϊκή. Μια πατρίδα αντάξια των θυσιών τους.

Αγαπητοί συγγενείς των ηρώων μας,

Γνωρίζουμε ότι καμία ομιλία και κανένα μνημόσυνο δεν μπορεί να απαλύνει τον πόνο από την απώλεια των αγαπημένων σας.

Μπορούμε όμως να σας διαβεβαιώσουμε ότι η Πολιτεία αναγνωρίζει τη θυσία των ανθρώπων σας ως αναπόσπαστο μέρος της ιστορίας και της ταυτότητας του τόπου μας.

Η προσφορά τους αποτελεί διαχρονική παρακαταθήκη και πυξίδα που δείχνει σε όλους μας τον δρόμο για τη λευτεριά.

Κλείνοντας, ας ανανεώσουμε σήμερα τη συλλογική μας υπόσχεση. Ότι δεν θα επιτρέψουμε ποτέ στη λήθη να σκεπάσει τις θυσίες τους. Ότι θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε με αποφασιστικότητα για μια ελεύθερη, επανενωμένη και ειρηνική Κύπρο. Και ότι θα μεταδώσουμε στις επόμενες γενιές όχι μόνο τη μνήμη των ηρώων μας, αλλά και το παράδειγμα του θάρρους, της αξιοπρέπειας και της ανιδιοτελούς προσφοράς που εκείνοι μας κληροδότησαν.

Αιωνία η μνήμη των ηρώων του Μπέλαπαϊς.

Αιωνία η μνήμη των αξιωματικών, υπαξιωματικών και καταδρομέων της 33ης ΜΚ.

Αιωνία η μνήμη όλων των πεσόντων και αγνοουμένων της πατρίδας μας.

Η πατρίδα, η πολιτεία και όλοι εμείς τους ευγνωμονούμε.