Alþingi samþykkti í dag frumvarp Ragnars Þórs Ingólfssonar, félags- og húsnæðismálaráðherra, um framkvæmd öryggisráðstafana samkvæmt dómsúrlausn. Nýrri stofnun verður komið á fót meðöryggisgæslustaðfyrir allt að 16 einstaklinga sem þurfa sérhæfða þjónustu og er gert að sæta öryggisgæslu en ekki er talið viðeigandi að vista í fangelsi. Ekkert slíkt sérhæft úrræði er til í dag. Þá erheildstæð lagaumgjörðnú í fyrsta sinn til staðar um framkvæmd öryggisráðstafana samkvæmt dómsúrlausn.

Ráðherra segir að lengi hafi verið ljóst að þörf væri á að taka heildstætt utan um málaflokkinn. Kerfið hafi hingað til ekki náð utan um hópinn sem um ræðir:

„Með breytingunum sem Alþingi samþykkti í dag stöndum við vörð um mannréttindi og réttláta málsmeðferð þeirra einstaklinga sem um ræðir en gætum um leið að öryggi almennra borgara,“ segirRagnar Þór Ingólfsson, félags- og húsnæðismálaráðherra.

Sem fyrr segir samþykkti Alþingi einnig í dag frumvarp dómsmálaráðherra um breytingar á almennum hegningarlögum sem skýrir lagaheimildir til öryggisráðstafana gagnvart einstaklingum sem metnir eru sérstaklega hættulegir umhverfi sínu. Með breytingunum er skýrt hvenær megi grípa til slíkra úrræða, á hverju matið skuli byggjast og hvernig tryggja megi aukið samræmi og réttaröryggi í framkvæmd. Heimilt verður, að ströngum skilyrðum uppfylltum, að vista einstakling áfram eftir lok afplánunar ef hann hefur gerst sekur um alvarlegt afbrot og telst áfram verulega hættulegur samfélaginu.

„Með samþykkt frumvarpsins er stigið mikilvægt skref í máli sem hefur kallað á úrlausn í langan tíma. Við erum að setja skýrari reglur um mjög íþyngjandi úrræði, þannig að ákvarðanir byggist á vönduðu mati, skýrum lagagrundvelli og virðingu fyrir réttindum þeirra sem eiga í hlut. Um leið erum við að tryggja að samfélagið hafi raunhæf úrræði þegar einstaklingar eru metnir verulega hættulegir umhverfi sínu,“ segirÞorbjörg S. Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra.

Lagafrumvarpið um framkvæmd öryggisráðstafana samkvæmt dómsúrlausn var unnið í tíð Ingu Sæland, fyrrum félags- og húsnæðismálaráðherra, og Ragnar Þór Ingólfsson mælti síðan fyrir því.

Í framsöguræðu sinni sagði ráðherra lagasetninguna mikilvæga og löngu tímabæra. Málið hefði snertifleti við réttarvörslukerfið vegna einstaklinga sem gert væri að sæta öryggisráðstöfunum vegna refsiverðs verknaðar. Það varðaði heilbrigðiskerfið og málefni fatlaðs fólks þegar um væri að ræða einstaklinga sem væru ósakhæfir eða refsing ekki talin líkleg til að bera árangur.

Oft væri um einstaklinga að ræða sem þyrftu á sérhæfðri þjónustu að halda vegna geðræns vanda og í sumum tilvikum vegna fötlunar.

„Dómsorð hljóðar stundum á þá leið að ákærði skuli sæta öryggisgæslu á viðeigandi stofnun, stundum er kveðið á um tiltekna meðferð sem ákærði skuli sæta og stundum segir að ákærði skuli fá þjónustu í tilteknu búsetuúrræði. Af hálfu stjórnvalda hefur því ekki alltaf verið ljóst hvernig bregðast eigi við dómsúrlausn eða hver beri ábyrgð á framkvæmd hennar. Þetta hefur leitt til mikillar réttaróvissu fyrir þá einstaklinga sem gert hefur verið að sæta slíkum ráðstöfunum,“ sagði Ragnar Þór.

„Afleiðingarnar hafa verið alvarlegar. Mál hafa lent á milli skips og bryggju eftir að dómar hafa fallið og einstaklingar hafa verið án eftirlits, nauðsynlegrar þjónustu og stuðnings þrátt fyrir að dómur kveði á um öryggisráðstafanir. Auk þess er ekki alltaf tryggt að ráðstafanir vari ekki lengur en nauðsyn krefur.“

Nýju lögin um framkvæmd öryggisráðstafana samkvæmt dómsúrlausn breyta þessu. Þau taka gildi þann 1. apríl 2027 sem og lögin um breytingar á almennum hegningarlögum.

Umbæturnar byggja átillögum starfshóps sjö ráðuneyta um úrbætur í málaflokknum.