Ár 2026, 19. júní, kom úrskurðarnefnd kosningamála saman til að úrskurða um kæru A vegna sveitarstjórnarkosninga í Eyja- og Miklaholtshreppi hinn 16. maí 2026 og kveðinn upp svohljóðandi

Mál þetta úrskurða Berglind Svavarsdóttir, Anna Tryggvadóttir og Unnar Steinn Bjarndal.

Með tölvupósti, dags. 22. maí 2026, barst kæra frá A þar sem þess er krafist að sveitarstjórnarkosningar í Eyja- og Miklaholtshreppi verði úrskurðaðar ógildar en til vara að úrskurðarnefndin úrskurði um endurtalningu atkvæða.

Kæruheimild er í 6. tl. 2. mgr. 22. gr. kosningalaga nr. 112/2021 og barst kæran fyrir lok kærufrests samkvæmt 1. mgr. 128. gr. s.l.

Með bréfi mótteknu 28. maí barst afstaða yfirkjörstjórnar Eyja- og Miklaholtshrepps til kærunnar og þann 4. júní bárust athugasemdir frá kæranda við þá afstöðu auk viðbótargagna. Þá bárust viðbótarathugasemdir frá yfirkjörstjórn Eyja- og Miklaholtshrepps þann 9. júní sl. Engar frekari athugasemdir bárust.

Úrskurðarnefnd fékk afrit úr gerðabók yfirkjörstjórnar og kannaði atkvæðaseðla þann 18. júní 2026.

Málsatvikum er þannig lýst í kæru að kosning til sveitarstjórnar í Eyja- og Miklaholtshreppi hafi verið óbundin í samræmi við ákvæði b-liðar 1. mgr. 49. gr. kosningalaga. Samkvæmt 3. mgr. 86. gr. laganna fer atkvæðagreiðsla við slíka kosningu fram með þeim hætti að kjósandi skrifar í kjörklefa á kjörseðilinn fullt nafn og heimilisfang aðalmanna á þann hluta kjörseðils sem ætlaður er fyrir kjör aðalmanna. Á þann hluta seðilsins sem ætlaður er fyrir kjör varamanna skal kjósandi rita nöfn varamanna í þeirri röð sem hann kýs að þeir taki sæti allt að þeirri tölu sem kjósa á. Um úrslit óbundinna kosninga fer eftir ákvæðum 118. gr. kosningalaga og hlaut kærandi kosningu sem (-) í sveitarstjórn.

Kærandi byggir á því að yfirkjörstjórn hafi ekki staðið rétt að talningu atkvæða varamanna í sveitarstjórn. Í kæru kemur fram að kjörstjórn hafi virkað illa undirbúin og að hún hafi gengið óskipulega til talningar án þess að vera meðvituð um þær reglur og lög sem um verkefnið gilda. Kærandi byggir á því að formaður yfirkjörstjórnar hafi sagt að þau atkvæði sem fólk fengi sem aðalmenn hefðu meira vægi en þau sem fólk fengi sem varamenn þegar kæmi að því að raða niður í varamannasæti. Kærandi telur að slíkar reglur sé ekki að finna í lögum. Kærandi byggir enn fremur á því að yfirkjörstjórn hafi endurtekið talningu varamanna og hafi niðurstaðan þá verið önnur en við fyrstu talningu. Af þeim sökum hafi þrír íbúar Eyja- og Miklaholtshrepps farið fram á endurtalningu atkvæða.

Kærandi byggir jafnframt á því að yfirkjörstjórn hafi ekki metið vafaatkvæði með réttum hætti. Í kærunni kemur fram að eitt atkvæði hafi verið úrskurðað ógilt en það hafi verið gert með þeim hætti að formaður sýndi öðrum kjörstjórnarmanni seðilinn og þeir hafi verið sammála um að seðillinn hafi verið ógildur. Engar skýringar voru gefnar til viðstaddra um framangreinda niðurstöðu.

Í kærunni eru gerðar athugasemdir við hæfi kjörstjórnarmanna. Fram kemur að í kjörstjórn hafi setið kjörinn fulltrúi í fráfarandi sveitarstjórn sem hlaut kjör til áframhaldandi setu. Þá hafi annar meðlimur í kjörstjórn verið maki kjörins sveitarstjórnarfulltrúa sem féll úr sveitarstjórn í kosningunum en hlaut kosningu sem (-). Kærandi telur setu framangreindra aðila í yfirkjörstjórn í andstöðu við 18. gr. kosningalaga.

Þá bendir kærandi á að misbrestur hafi verið á upplýsingagjöf til íbúa í sveitarfélaginu eftir að talningu lauk. Þannig hafi meðal annars vantað upplýsingar um fjölda á kjörskrá og upplýsingar um það hversu margir greiddu atkvæði í kosningunum.

Kærandi kveðst hafa sent beiðni um endurtalningu til yfirkjörstjórnar með tölvupósti dags. 18. maí sl. Yfirkjörstjórn hafi hafnað þeirri beiðni með tölvupósti dags. 21. maí sl. Í kærunni kemur fram að ekkert hafi komið fram um það að kjörstjórnarmenn hafi vikið sæti við ákvörðun málsins vegna vanhæfis.

Með kærunni fylgdu skrifleg samskipti kæranda og annarra íbúa í sveitarfélaginu við fulltrúa í yfirkjörstjórn.

Í umsögn yfirkjörstjórnar er barst 28. maí sl. kemur fram að á kjörskrá í sveitarfélaginu hafi verið 83 og af þeim greiddu 64 atkvæði í sveitarstjórnarkosningunum 16. maí sl. Þá kemur það fram að í auglýsingu yfirkjörstjórnar hafi meðal annars komið fram að atkvæði yrðu talin í íþróttahúsinu í Laugargerði á kjördag. Þá kemur það fram að sex íbúar Eyja- og Miklaholtshrepps og einn einstaklingur sem er ekki með lögheimili í sveitarfélaginu hafi verið viðstaddir hluta af talningu en að kærandi hafi ekki verið einn þessara einstaklinga.

Yfirkjörstjórn telur að bæði framkvæmd kosninganna og talningar hafi að öllu leyti verið í samræmi við lög og reglur. Þegar ljóst var orðið hverjir yrðu aðalmenn í sveitarstjórn hófst talning á atkvæðum varamanna. Það hafi gengið ágætlega í fyrstu en svo kom í ljós að atkvæði stemmdu ekki hjá starfsfólki yfirkjörstjórnar. Þá hafi verið gert hlé á talningu. Á þeim tímapunkti yfirgáfu fimm gestir salinn og í umsögn yfirkjörstjórnar kemur fram að útilokað sé að viðkomandi einstaklingar hafi haft upplýsingar um röðun varamanna, enda var talningu ekki lokið. Talning atkvæða vegna varamanna í sveitarstjórn hafi í kjölfarið haldið áfram.

Í umsögn yfirkjörstjórnar kemur fram að hún hafi kynnt sér leiðbeiningar um talningu atkvæða og setið upplýsingafundi á vegum landskjörstjórnar. Ávirðingum kæranda um skort á þekkingu á framkvæmd kosninga er af þessum sökum hafnað.

Þá kemur það fram í umsögn yfirkjörstjórnar að þegar um ógild, auð og vafaatkvæði er að ræða sé það vinnuregla að sá sem lesi sýni seðilinn starfsfólki og er í kjölfar ákveðið hvort um rétta niðurstöðu sé að ræða eða ekki. Á því er byggt að það sé hvergi að finna í leiðbeiningum um talningu atkvæða að bera skuli vafaatkvæði undir gesti sem eru viðstaddir talningu.

Í umsögn yfirkjörstjórnar kemur það fram að í fámennum sveitarfélögum, þar sem kosning er óbundin og þar með allir í kjöri, sé erfitt að komast hjá því að tengsl séu milli fulltrúa í yfirkjörstjórn og annarra íbúa í sveitarfélaginu. Á því er byggt að það fólk sem hafi gefið kost á sér í þessi störf vinni af heilindum.

Í umsögn yfirkjörstjórnar kemur enn fremur fram að atkvæði hafi verið talin og skráð auk þess sem allar tölulegar upplýsingar hafi verið skráðar í gerðabók. Við eftirgrennslan yfirkjörstjórnar hafi komið í ljós að upplýsingar af því tagi sem kærandi hafi talið vanta í yfirlýsingu yfirkjörstjórnar hafi aldrei verið skráðar á heimasíðu sveitarfélagsins eða verið gefnar út með öðrum hætti.

Yfirkjörstjórn sveitarfélagsins telur enga ástæðu til að endurtalning atkvæða fari fram og leggur það í mat úrskurðarnefndarinnar hvort ástæða sé til að ógilda kosningarnar vegna þeirra athugasemda sem fram koma í kærunni.

Í athugasemdum kæranda sem bárust 4. júní sl. kemur fram að þegar talningu á varamönnum lauk hafi gestir yfirgefið talningarsal. Á þeim tímapunkti átti að mati kæranda eftir að afstemma atkvæði. Kærandi nefnir dæmi um að tilteknir einstaklingar hafi þá verið með ákveðinn atkvæðafjölda, sem síðan hafi breyst við úrslit kosninga. Breytingarnar hafi að mati kæranda verið óútskýrðar af hálfu yfirkjörstjórnar. Um talsvert frávik sé að ræða í ljósi þess að 64 kjósendur hafi greitt atkvæði í kosningunum.

Þá kemur það fram í athugasemdum kæranda að það sé mikilvægt, til að gæta alls hlutleysis, að formaður yfirkjörstjórnar láti þess getið af hverju atkvæði sé metið ógilt. Annað veki upp óvissu hjá þeim sem fylgist með talningu atkvæða. Þá leggur kærandi jafnframt áherslu á að þeir sem taki að sér setu í yfirkjörstjórn gæti að hlutleysi sínu og fagmennsku í hvívetna. Þá þurfi að ríkja traust til yfirkjörstjórnar og liður í því sé vönduð upplýsingagjöf til íbúa.

Með athugasemdum kæranda fylgdi m.a. kosningaskýrsla vegna sveitarstjórnarkosninga í sveitarfélaginu og skrifleg samskipti íbúa í sveitarfélaginu við landskjörstjórn.

Í viðbótar athugasemdum yfirkjörstjórnar dags. 9. júní sl. er fyrri afstaða áréttuð. Þá kemur það fram að talningu hafi ekki verið lokið þegar gestir yfirgáfu talningarsal.

Hinn 17. maí 2026 birtist tilkynning á vef Eyja- og Miklaholtshrepps um niðurstöðu sveitarstjórnarkosninga. Þótt kærandi telji að annmarkar hafi verið á tilkynningunni þá fellst úrskurðarnefnd kosningamála ekki á að tilkynningin hafi verið haldin slíkum annmörkum að hún verði talin í andstöðu við 1. mgr. 119. gr. a kosningalaga nr. 112/2021 þar sem segir að yfirkjörstjórn sveitarfélags lýsi úrslitum kosninganna með því að birta á vef sveitarfélagsins upplýsingar um úrslitin og hverjir náðu kosningu sem aðalmenn og hverjir eru varamenn.

Af kæru má ráða að kærandi dragi í efa að rétt hafi verið staðið að talningu atkvæða í kosningunum. Athugasemdir hans lúta að því að niðurstaða talningar hafi verið önnur fyrir hlé en eftir hlé. Þá dregur kærandi í efa að rétt hafi verið staðið að ákvörðun um gildi eins atkvæðis sem talið var ógilt.

Í umsögn yfirkjörstjórnar kemur fram að talning hafi að öllu leyti verið í samræmi við reglur. Fyrir liggur afrit af gerðabók yfirkjörstjórnar en samkvæmt 20. gr. kosningalaga skulu allar kjörstjórnir halda gerðabækur og bóka gerðir sínar. Í umsögninni kemur jafnframt fram að hlé hafi verið gert á talningu þegar kom í ljós að atkvæði stemmdu ekki en síðan verið haldið áfram. Ekkert er hins vegar skráð í gerðabók yfirkjörstjórnar um að gert hafi verið hlé á talningu, eins og skylt er skv. 12. tölul. 2. mgr. 8. gr. reglugerðar um gerðabækur kjörstjórna og innsigli við kosningar, nr. 296/2026. Þá er ekkert skráð í gerðabók um ástæður þess að eitt atkvæði var metið ógilt en skv. 5. mgr. 105. gr. kosningalaga er yfirkjörstjórn skylt að skrá í gerðabók sína fjölda atkvæðaseðla sem hún hefur úrskurðað ógilda og ástæður ógildingar.

Í kæru eru jafnframt gerðar athugasemdir við hæfi yfirkjörstjórnarmanna. Einn hlaut kjör í sveitarstjórn og var jafnframt í fráfarandi sveitarstjórn og annar er maki þess sem kjörinn var (-) í sveitarstjórn. Í 18. gr. kosningalaga segir m.a. að kjörstjórnarmaður skuli víkja sæti ef til úrskurðar er mál er varðar maka hans eða sambúðarmaka, eða ef að öðru leyti eru fyrir hendi þær aðstæður sem eru fallnar til þess að draga óhlutdrægni hans í efa með réttu. Ástæða er til að árétta að ákvæðið á við um mál sem eru til úrskurðar en það eitt að vera kosinn í sveitarstjórn eða vera maki sveitarstjórnarmanns gerir yfirkjörstjórnarmann ekki vanhæfan til að starfa í yfirkjörstjórn. Í gerðabók er þess ekki getið að mál hafi komið til úrskurðar yfirkjörstjórnar sem varðar yfirkjörstjórnarmenn eða maka þeirra.

Skráning í gerðabók er mikilvæg forsenda þess að unnt sé að leggja mat á hvort rétt hafi verið staðið að framkvæmd kosninga. Að mati úrskurðarnefndar var skráningu í gerðabók um framkvæmd talningar og mat á gildi atkvæðaseðla vegna sveitarstjórnarkosninga í Eyja- og Miklaholtshreppi það ábótavant að telja verður að um sé að ræða annmarka á framkvæmd kosninga í sveitarfélaginu.

Til að leggja mat á hvort annmarkarnir hafi haft áhrif á úrslit kosninga, þar sem mjótt var á munum, kannaði úrskurðarnefnd atkvæðaseðlana en engin lagaheimild er til staðar til að úrskurðarnefnd geti kveðið á um endurtalningu atkvæða. Leiddi sú könnun meðal annars í ljós að ástæða þess að yfirkjörstjórn mat einn atkvæðaseðil ógildan var sú að á seðilinn var stimplaður bókstafur og ekkert nafn var skráð á hann. Að mati  úrskurðarnefndar hafði hinn ógildi atkvæðaseðill ekki nein áhrif á röðun aðal- og varamanna í sveitarstjórnarkosningunum.

Samkvæmt framansögðu er það niðurstaða úrskurðarnefndar kosningamála eftir könnun á atkvæðaseðlum að ekki sé líklegt að framangreindir annmarkar á framkvæmd sveitarstjórnarkosninga í Eyja- og Miklaholtshreppi hafi haft áhrif á úrslit kosninganna.

Kröfu A um ógildingu sveitarstjórnarkosninga í Eyja- og Miklaholtshreppi er hafnað.

Anna Tryggvadóttir                                                                Unnar Steinn Bjarndal