Με αισθήματα βαθιάς συγκίνησης, σεβασμού και εθνικής υπερηφάνειας συγκεντρωθήκαμε σήμερα, για να αποτίσουμε τον οφειλόμενο φόρο τιμής σε έξι άξια τέκνα της πατρίδας μας, των οποίων η ζωή συνδέθηκε άρρηκτα με τις πιο δραματικές και καθοριστικές στιγμές της σύγχρονης κυπριακής ιστορίας.

Τιμάμε σήμερα τη μνήμη των Ανδρέα Έλληνα, Θεόδωρου Πέτρου, Χαράλαμπου Κυρίλλου και Δημήτρη Ζηνιέρη, οι οποίοι έπεσαν υπερασπιζόμενοι τη δημοκρατική νομιμότητα κατά τις τραγικές ημέρες του προδοτικού πραξικοπήματος. Παράλληλα, υποκλινόμαστε με ευλάβεια στη θυσία των Χριστόδουλου Γ. Πολυδώρου και Λεωνίδα Θεοχάρους που αγωνίστηκαν με γενναιότητα κατά τη βάρβαρη τουρκική εισβολή του 1974.

Η σημερινή τελετή αποτελεί μια πράξη μνήμης, ιστορικής αυτογνωσίας και εθνικής συνέπειας. Είναι μια υπενθύμιση του χρέους μας απέναντι σε όσους πρόσφεραν τη ζωή τους για αξίες που ορίζουν την ύπαρξη και το μέλλον του τόπου μας και του λαού μας: τη δημοκρατία, την ελευθερία, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Τα γεγονότα του καλοκαιριού του 1974 συνιστούν την πιο οδυνηρή σελίδα της νεότερης ιστορίας της Κύπρου. Το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου τραυμάτισε τη συνταγματική τάξη και λειτούργησε προσχηματικά για την Τουρκία, ώστε να διενεργήσει την παράνομη εισβολή στη χώρα μας. Η κατοχή του 37% της επικράτειας της Κυπριακής Δημοκρατίας, κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), οι χιλιάδες νεκροί, οι αγνοούμενοι και οι πρόσφυγες αποτελούν μέχρι σήμερα μια ανοιχτή πληγή για τον κυπριακό ελληνισμό.

Οι ήρωες που τιμάμε σήμερα επέλεξαν το καθήκον, την προσφορά και την αυτοθυσία, αντί της ασφάλειας, της ιδιοτέλειας και της αδιαφορίας.

Ο Ανδρέας Έλληνας, ένας νέος οικογενειάρχης, υπηρέτησε με αφοσίωση το Εφεδρικό Σώμα της Αστυνομίας. Δολοφονήθηκε σε ενέδρα λίγο πριν από το πραξικόπημα. Άφησε πίσω του σύζυγο και παιδί. Η θυσία του υπενθυμίζει ότι ο αγώνας για τη Δημοκρατία είχε ήδη αρχίσει να απαιτεί βαρύ τίμημα πριν ακόμη εκδηλωθεί η εκτροπή του Ιουλίου.

Ο Θεόδωρος Πέτρου, μόλις είκοσι ετών, υπηρετούσε στις τάξεις της Εθνικής Φρουράς. Αν και βρισκόταν σε άδεια, έσπευσε στη μονάδα του μόλις πληροφορήθηκε τα γεγονότα. Με αυταπάρνηση και αίσθημα καθήκοντος έθεσε τον εαυτό του στην υπηρεσία της δημοκρατικής νομιμότητας και έπεσε κατά την εκτέλεση της αποστολής του. Η μορφή του συμβολίζει το ήθος μιας γενιάς που δεν δίστασε να θυσιαστεί για όσα θεωρούσε ιερά.

Ο Χαράλαμπος Κυρίλλου, νέος αστυνομικός, βρέθηκε στο πλευρό του Προέδρου Μακαρίου σε μία από τις κρισιμότερες στιγμές της Κυπριακής Δημοκρατίας. Υπηρετώντας με πίστη το καθήκον και τους θεσμούς της Πολιτείας, συνόδευσε τον Πρόεδρο στην Πάφο και, κατά την επιστροφή του, έπεσε θύμα δολοφονικής ενέδρας στο Ακρωτήρι Λεμεσού. Η θυσία του αποτελεί διαχρονικό παράδειγμα αφοσίωσης στη Δημοκρατία και τη συνταγματική τάξη.

Ο Δημήτρης Ζηνιέρης, σύζυγος, πατέρας έξι παιδιών και άνθρωπος της βιοπάλης, ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα της συνείδησής του και ξεκίνησε, για να στηρίξει τον νόμιμο Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Η δολοφονία του στο Κολόσσι στέρησε από την οικογένειά του έναν στοργικό πατέρα και από την κοινωνία έναν άνθρωπο που ξεχώριζε για την εργατικότητα και την ευπρέπειά του. Η επιστροφή των οστών του στη Χλώρακα, το 2009, μετά την ταυτοποίησή τους, αποτέλεσε μια ύστατη πράξη ηθικής δικαίωσης.

Τιμάμε επίσης τον Χριστόδουλο Γ. Πολυδώρου, ένα νέο άνθρωπο με όνειρα, ταλέντο και προοπτικές. Ήταν στρατιώτης του 398 Τάγματος Πεζικού (ΤΠ), και πήρε μέρος στην άνιση μάχη με τον Αττίλα στην περιοχή Τζιάους, όπου θεάθηκε για τελευταία φορά στις 22 Ιουλίου 1974. Για δεκαετίες η οικογένειά του αγνοούσε την τύχη του. Η ταυτοποίηση των λειψάνων του και η επιστροφή του στη γενέτειρά του έσπασαν τον πολυετή κύκλο της αγωνίας χωρίς ποτέ να σβήσουν την υπερηφάνεια για τη θυσία του.

Ιδιαίτερη συγκίνηση προκαλεί η αναφορά στον Λεωνίδα Θεοχάρους. Υπηρετώντας στο 251 Τάγμα Πεζικού, βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της άμυνας κατά την τουρκική εισβολή. Συνελήφθη αιχμάλωτος και για δεκαετίες παρέμενε ανάμεσα στους αγνοουμένους του κυπριακού δράματος. Η ανεύρεση και ταυτοποίηση των οστών του στη Βώνη και η τελετή της επιστροφής του στη Χλώρακα το 2021 έφεραν τη λύτρωση της αλήθειας, όχι όμως και την εξάλειψη του πόνου που προκάλεσε η μακροχρόνια αναμονή. Η πορεία του συμβολίζει τον αγώνα χιλιάδων οικογενειών που έζησαν την αγωνία της αβεβαιότητας και αναζήτησαν επί δεκαετίες την απάντηση στο πιο βασανιστικό ερώτημα: τι απέγιναν οι αγαπημένοι τους άνθρωποι.

Οι ήρωες που τιμάμε σήμερα προέρχονταν από διαφορετικές οικογένειες και ακολούθησαν διαφορετικούς δρόμους ζωής. Είχαν, όμως, όλοι κάτι κοινό: Τους ένωνε η βαθιά αγάπη για την πατρίδα και η ακλόνητη πίστη στις αξίες της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Η θυσία τους δεν ανήκει μόνο στις οικογένειές τους, ούτε μόνο στη Χλώρακα. Ανήκει σε ολόκληρο τον κυπριακό λαό και αποτελεί πολύτιμη παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.

Πενήντα δύο χρόνια μετά τα τραγικά γεγονότα του 1974, η πατρίδα μας και ο λαός μας εξακολουθούν να υποφέρουν από την παράνομη κατοχή και τη διαίρεση. Για μας, ιστορική δικαίωση δεν αποτελεί μόνο ζήτημα μνήμης, αλλά αποτελεί και υπόθεση συνεχούς διεκδίκησης. Σας μεταφέρω τη διαβεβαίωση του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας ότι η επίλυση του Κυπριακού αποτελεί την κορυφαία προτεραιότητα του ιδίου και της κυβέρνησης.

Έχοντας ως όρο εντολής από τον κυρίαρχο λαό την απελευθέρωση και επανένωση της πατρίδας μας, εργαζόμαστε μεθοδικά για τη δημιουργία των προϋποθέσεων επανέναρξης των απευθείας διαπραγματεύσεων για συνολική επίλυση του Κυπριακού, στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών (ΗΕ), του διαπραγματευτικού κεκτημένου και φυσικά των αρχών, των αξιών και του Δικαίου της ΕΕ. Παρά τα εμπόδια και τα προβλήματα, καταφέραμε τον τερματισμό του επταετούς τέλματος, όπως ο ίδιος ο Γενικός Γραμματέας (ΓΓ) των ΗΕ έχει αναφέρει, και αυτό το διάστημα βρίσκεται σε εξέλιξη μια πολύ σοβαρή πρωτοβουλία για επανέναρξη των συνομιλιών, η οποία ξεκίνησε μετά και από δικές μας επίμονες προσπάθειες, τις οποίες αναγνωρίζει η διεθνής κοινότητα.

Η δική μας πλευρά στηρίζει την υπό εξέλιξη προσπάθεια του ΓΓ και, παρά τις δυσκολίες και τις προκλήσεις, επενδύουμε στην ξεκάθαρη πολιτική βούληση του κ. Guterres, στο αναβαθμισμένο ενδιαφέρον της ΕE και στη σαφή διασύνδεση των ευρωτουρκικών με το Κυπριακό. Σε αυτήν τη μεγάλη προσπάθεια, που καταβάλλουμε για τερματισμό της κατοχής, για απελευθέρωση και επανένωση της πατρίδας μας, δεν είμαστε μόνοι. Έχουμε τη στήριξη των εταίρων μας στην ΕΕ, με προεξάρχουσα την Ελλάδα, καθώς και αρκετών άλλων κρατών και θεσμών.

Με τις πρωτοβουλίες που αναλαμβάνουμε μέσω της πολυεπίπεδης και δυναμικής εξωτερικής μας πολιτικής, με την ενίσχυση δεσμών με στρατηγικούς εταίρους, τον δημιουργικό ρόλο μας εντός της ΕΕ και στην ευρύτερη περιοχή, με την ισχυροποίηση της οικονομίας μας, με την ενδυνάμωση δηλαδή όλων των παραγόντων ισχύος της Κυπριακής Δημοκρατίας, εσωτερικών και εξωτερικών, πετύχαμε την επανενεργοποίηση του διεθνούς παράγοντα και την έναρξη των διεργασιών που ευελπιστούμε να οδηγήσουν στο επόμενο βήμα, δηλαδή στην επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Στόχος μας είναι ο τερματισμός της κατοχής, η απελευθέρωση και η επανένωση της Κύπρου, η μετεξέλιξη της Κυπριακής Δημοκρατίας σε ένα σύγχρονο κράτος μέλος της ΕΕ και του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), που θα προσφέρει σε όλους τους νόμιμους κατοίκους της το δικαίωμα να ζουν και να δημιουργούν σε συνθήκες ασφάλειας και ευημερίας.

Η γεωγραφία έταξε την χώρα μας να βρίσκεται σε μια περιοχή ιδιαίτερης γεωπολιτικής σημασίας, με πολλές ευκαιρίες και προκλήσεις. Η πρόσφατη κρίση στην περιοχή ανέδειξε το ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η Κυπριακή Δημοκρατία. Αξιοποιώντας την ευρωπαϊκή της ιδιότητα, τις άριστες διπλωματικές σχέσεις με όλα τα γειτονικά κράτη, και βεβαίως τις συνέργειες που έχει αναπτύξει με διάφορα ευρωπαϊκά και τρίτα κράτη, επιδιώκει πάντα να είναι μέρος της λύσης και ποτέ μέρος του προβλήματος.

Την ίδια στιγμή, η χώρα μας ενισχύει τον ρόλο της ως πυλώνας σταθερότητας, συνεργασίας και ειρήνης στην Ανατολική Μεσόγειο, αναπτύσσοντας σχέσεις καλής γειτονίας και αμοιβαίου σεβασμού με τα κράτη της περιοχής.

Η συμβολή της Κύπρου στη δημιουργία ανθρωπιστικών διαδρόμων για την παροχή βοήθειας σε πληθυσμούς που δοκιμάζονται από πολέμους και συγκρούσεις, η συνεχής συνεργασία με την ΕΕ, τα ΗΕ, και άλλους διεθνείς οργανισμούς, καθώς και οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται για την ανάδειξη της αξίας της ειρήνης, της ανθρώπινης ζωής και του διεθνούς δικαίου, αποτελούν ουσιαστικές, αλλά και συμβολικές πράξεις που ενισχύουν τη διεθνή ευαισθητοποίηση για τα προβλήματα της περιοχής μας και υπενθυμίζουν ότι η Κύπρος παραμένει δύναμη ευθύνης και ανθρωπισμού.

Η προσήλωση της Κυπριακής Δημοκρατίας σε αυτές τις οικουμενικές αρχές αποτελεί συνειδητή επιλογή ενός κράτους που γνωρίζει από πρώτο χέρι το κόστος της εισβολής, της κατοχής και της παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ευαισθησία μας απέναντι στον ανθρώπινο πόνο πηγάζει από τις δικές μας ιστορικές εμπειρίες και συνυπάρχει με την αταλάντευτη βούλησή μας να διαφυλάξουμε την κυριαρχία, την ανεξαρτησία και την ασφάλεια της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Στο πλαίσιο αυτό, η Κυπριακή Δημοκρατία ενισχύει σταθερά τις αμυντικές της δυνατότητες και τη στρατηγική της θωράκιση, αξιοποιώντας τα εργαλεία που παρέχει η ευρωπαϊκή της ιδιότητα. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι η χώρα μας συγκαταλέγεται ανάμεσα στα πρώτα κράτη μέλη που προχώρησαν στην αξιοποίηση του νέου ευρωπαϊκού χρηματοδοτικού μηχανισμού SAFE για την άμυνα και την ασφάλεια, καταδεικνύοντας έμπρακτα τη βούλησή της να επενδύσει τόσο στην αποτρεπτική της ισχύ όσο και στη συλλογική ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η ειρήνη δεν διασφαλίζεται μόνο με την καλή θέληση και τον διάλογο, προϋποθέτει και ισχυρούς θεσμούς, αξιόπιστη αποτρεπτική ικανότητα και διαρκή ετοιμότητα.

Οι ήρωες που τιμάμε σήμερα μάς υπενθυμίζουν ότι η ελευθερία δεν είναι δεδομένη. Είναι αγαθό που απαιτεί διαρκή εγρήγορση, εθνική ενότητα και προσήλωση στις αρχές που συγκροτούν την κρατική και εθνική μας υπόσταση. Με αυτό το πνεύμα συνεχίζουμε τον αγώνα για δικαίωση, επανένωση και ειρηνικό μέλλον για την πατρίδα μας.

Η μνήμη των ηρώων μας επιβάλλει να συνεχίζουμε τον αγώνα με ενότητα, σύνεση και αποφασιστικότητα. Να διδαχθούμε από τα λάθη που οδήγησαν στις τραγωδίες του παρελθόντος και να εργαστούμε συλλογικά για ένα μέλλον ειρήνης, δικαιοσύνης και εθνικής αξιοπρέπειας. Αυτό είναι το πραγματικό χρέος μας απέναντι στους πεσόντες και σε όσους αγωνίστηκαν, για να είμαστε εμείς ελεύθεροι. Να διαφυλάξουμε τη μνήμη τους, να υπερασπιστούμε τις αξίες για τις οποίες θυσιάστηκαν, και να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές μια Κύπρο ελεύθερη, ασφαλή, επανενωμένη και δημιουργική. Μια Κύπρο αντάξια των θυσιών τους.

Αιωνία ας είναι η μνήμη των ηρώων μας.